สำรวจความต้องการอบรม AI (Training Needs Analysis หรือ TNA) ควรทำก่อนเลือกหลักสูตรทุกครั้ง และต้องถามสามระดับ คือ องค์กร งาน และตัวบุคคล ตามกรอบวิเคราะห์ความจำเป็นในการฝึกอบรมของ McGehee และ Thayer (1961) ที่ฝ่ายบุคคลใช้กันมานาน ISO 10015:2019 ซึ่งเป็นแนวทางการบริหารสมรรถนะและพัฒนาบุคลากรในชุดมาตรฐานคุณภาพ และมีฉบับไทยเป็น มตช. 10015-2567 ก็ให้ระบุความต้องการด้านสมรรถนะสามระดับเช่นกัน คือ องค์กร ทีมหรือกลุ่ม และบุคคล แล้วจึงประเมินสมรรถนะปัจจุบันเทียบกับที่ต้องการ สิ่งที่ TNA สำหรับ AI ต้องถามเพิ่มจาก TNA ทั่วไปมีสี่เรื่อง คือ เครื่องมือที่องค์กรอนุญาตให้ใช้ งานที่ทำซ้ำทุกสัปดาห์ ข้อมูลที่ใช้ในงานนั้น และระดับการใช้ AI ตอนนี้ เพราะหลักสูตร AI ที่ไม่ตรงกับเครื่องมือและงานจริงจะถูกลืมภายในไม่กี่สัปดาห์ และคำตอบแบบให้คะแนนตัวเองมักไม่ตรงกับทักษะจริง แบบสำรวจจึงควรมีโจทย์สั้นให้ลองทำด้วย บทความนี้มีแม่แบบคำถามรายคน 14 ข้อ โจทย์ทดสอบสั้น 3 ข้อ ตารางแปลผลเป็นระดับหลักสูตร และข้อควรระวังเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลในแบบสำรวจ
แม่แบบในบทความนี้เป็นของ TRAINIAC ใช้และดัดแปลงได้ กรอบวิชาการและมาตรฐานอ้างอิงจากต้นฉบับที่ลิงก์ไว้ท้ายบทความ ตรวจเมื่อ 18 พ.ย. 2026
ทำไมต้องสำรวจก่อนเลือกหลักสูตร
| ข้อมูล | ตัวเลข | ที่มา |
|---|---|---|
| ทักษะเดิมของแรงงานที่คาดว่าจะเปลี่ยนหรือล้าสมัยในปี 2025 ถึง 2030 | 39% | World Economic Forum, Future of Jobs Report 2025 |
| ทักษะที่โตเร็วที่สุด | AI และ big data อยู่อันดับ 1 | World Economic Forum, Future of Jobs Report 2025 |
| นายจ้างที่บอกว่าช่องว่างทักษะคืออุปสรรคใหญ่ที่สุดของการปรับองค์กร | 63% | World Economic Forum, Future of Jobs Report 2025 |
| คนทำงานไทยที่ใช้ AI ในงานในปีที่ผ่านมา | 72% (ทั่วโลก 54%) | PwC ประเทศไทย, Hopes and Fears 2025 สำรวจคนทำงานไทยกว่า 1,000 คน |
| องค์กรไทยที่ผูกทักษะ AI เข้ากับกรอบสมรรถนะของพนักงานแล้ว | 2.9% จาก 574 องค์กร | ผลสำรวจความพร้อม AI ปี 2026 ของ NECTEC ตามที่กรุงเทพธุรกิจรายงาน |
ตัวเลขแถวสุดท้ายคือเหตุผลหลักของ TNA คนส่วนใหญ่ใช้ AI กันแล้ว แต่องค์กรเกือบทั้งหมดยังไม่ได้กำหนดว่าตำแหน่งไหนต้องมีทักษะ AI ระดับไหน การอบรมที่ไม่มีข้อมูลนี้จึงมักสอนเนื้อหาเดียวกันให้ทุกคน ทั้งที่คนในห้องอยู่คนละระดับ
TNA สำหรับ AI ต่างจาก TNA ทั่วไปอย่างไร
| เรื่อง | TNA ทั่วไป | TNA สำหรับ AI |
|---|---|---|
| ระดับองค์กร | เป้าหมายธุรกิจและสมรรถนะที่องค์กรต้องการ | เพิ่มนโยบาย AI เครื่องมือที่ซื้อแล้วหรือจะซื้อ และข้อมูลที่ห้ามใส่เครื่องมือ |
| ระดับงาน | หน้าที่และทักษะที่ตำแหน่งต้องใช้ | เพิ่มงานที่ทำซ้ำต่อสัปดาห์ ชนิดไฟล์ที่ใช้ และภาษาของเอกสาร (ไทย อังกฤษ หรือทั้งสอง) |
| ระดับบุคคล | ช่องว่างระหว่างทักษะที่มีกับที่ต้องใช้ | เพิ่มความถี่ที่ใช้ AI ตอนนี้ บัญชีที่ใช้ (องค์กรหรือส่วนตัว) และโจทย์สั้นวัดทักษะจริง |
| ผลลัพธ์ | รายชื่อหลักสูตรตามตำแหน่ง | แบ่งคนเป็นระดับก่อน แล้วค่อยเลือกหลักสูตรตามเครื่องมือและงานของแต่ละกลุ่ม |
คำถามเรื่องบัญชีที่ใช้สำคัญกว่าที่คิด พนักงานที่ใช้ AI ผ่านบัญชีส่วนตัวกับงานบริษัทคือสัญญาณของ shadow AI ซึ่งต้องแก้ด้วยนโยบายและเครื่องมือที่องค์กรอนุมัติ ไม่ใช่ด้วยการอบรมอย่างเดียว ดูวิธีจัดการในShadow AI ในองค์กร
ระดับองค์กร: คุยกับใคร ถามอะไร
ระดับนี้ไม่ใช้แบบสำรวจ แต่ใช้การคุยสั้นกับสามกลุ่ม ก่อนส่งแบบสำรวจให้พนักงาน
- ผู้บริหารหรือเจ้าของงบ ปีนี้อยากให้ AI เปลี่ยนงานอะไร วัดผลด้วยอะไร และงบอบรมเท่าไร
- ฝ่ายไอที เครื่องมือ AI ที่องค์กรมีอยู่หรือกำลังจะซื้อ (Claude, Microsoft Copilot, ChatGPT หรือ Gemini) เว็บไหนถูกบล็อก และเปิดบัญชีให้ผู้เรียนได้เมื่อไร
- ฝ่ายกฎหมายหรือผู้ดูแลข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลประเภทไหนห้ามใส่เครื่องมือ AI และมีนโยบาย AI แล้วหรือยัง ถ้ายังไม่มี เริ่มจากนโยบายการใช้ AI 1 หน้า
คำตอบของสามกลุ่มนี้กำหนดว่าหลักสูตรจะสอนเครื่องมือไหน และแบบฝึกหัดใช้ข้อมูลแบบไหนได้ ถ้าองค์กรยังไม่มีเครื่องมือที่อนุมัติ การอบรมควรเริ่มที่การเลือกเครื่องมือ ดูเลือกเครื่องมือ AI ให้องค์กร
ระดับงาน: ให้หัวหน้างานตอบแทนทีม
หัวหน้าแต่ละทีมตอบสามข้อนี้แทนทั้งทีม ใช้เวลาไม่เกิน 10 นาที
- งานสามอย่างที่ทีมใช้เวลามากที่สุดต่อสัปดาห์คืออะไร
- งานไหนทำซ้ำรูปแบบเดิมทุกครั้ง และใช้ข้อมูลจากที่ไหน (อีเมล ไฟล์ Excel PDF สแกน ระบบ ERP หรือ CRM)
- ผลงานของทีมส่งให้ใคร ต้องเป็นภาษาอะไร และใครตรวจก่อนส่ง
คำตอบข้อ 2 คือวัตถุดิบของแบบฝึกหัดในห้องอบรม และเป็นตัวชี้ว่าทีมไหนควรไปถึงระดับออโตเมชัน วิธีหางานที่คุ้มที่สุดแบบละเอียดอยู่ในหา use case AI ที่คุ้มที่สุดในองค์กร
ระดับบุคคล: แม่แบบแบบสำรวจ 14 ข้อ
ส่งผ่าน Microsoft Forms หรือ Google Forms ได้ ใช้เวลาตอบประมาณ 10 นาที
| หมวด | ข้อ | คำถาม | รูปแบบคำตอบ |
|---|---|---|---|
| ข้อมูลพื้นฐาน | 1 | ฝ่ายและกลุ่มงาน | เลือกจากรายการ |
| ข้อมูลพื้นฐาน | 2 | ระดับตำแหน่ง (ปฏิบัติการ หัวหน้างาน ผู้จัดการ ผู้บริหาร) | เลือกหนึ่งข้อ |
| การใช้ AI ตอนนี้ | 3 | ใช้ AI ช่วยทำงานบ่อยแค่ไหน | ไม่เคย · เดือนละครั้งหรือน้อยกว่า · ทุกสัปดาห์ · ทุกวัน |
| การใช้ AI ตอนนี้ | 4 | ใช้เครื่องมือไหนบ้าง | Claude · Microsoft Copilot · ChatGPT · Gemini · อื่น ๆ (เลือกได้หลายข้อ) |
| การใช้ AI ตอนนี้ | 5 | ใช้ผ่านบัญชีอะไร | บัญชีที่องค์กรให้ · บัญชีส่วนตัว · ทั้งสองแบบ · ไม่ได้ใช้ |
| งาน | 6 | งานที่ทำซ้ำทุกสัปดาห์และอยากให้เร็วขึ้น เขียนมา 1 ถึง 3 งาน | ข้อความสั้น |
| งาน | 7 | ไฟล์ที่ใช้บ่อยที่สุด | อีเมล · Word · Excel · PowerPoint · PDF · PDF สแกน · ระบบภายใน |
| งาน | 8 | เอกสารที่เขียนส่วนใหญ่เป็นภาษาอะไร | ไทย · อังกฤษ · ทั้งสอง |
| ทักษะ | 9 | สั่งงาน AI ให้ได้ผลตามที่ต้องการในครั้งแรกหรือครั้งที่สอง | ให้คะแนน 1 ถึง 4 |
| ทักษะ | 10 | ตรวจข้อเท็จจริงและตัวเลขในคำตอบของ AI ก่อนใช้ | ให้คะแนน 1 ถึง 4 |
| ทักษะ | 11 | รู้ว่าข้อมูลแบบไหนห้ามใส่เครื่องมือ AI | ให้คะแนน 1 ถึง 4 |
| ทักษะ | 12 | ต่อ AI เข้ากับขั้นตอนงานอัตโนมัติ หรือสร้าง agent | ให้คะแนน 1 ถึง 4 |
| ข้อจำกัด | 13 | เข้าอบรมแบบไหนได้ | ในห้องเต็มวัน · ในห้องครึ่งวัน · ออนไลน์ |
| ผลที่อยากได้ | 14 | หลังอบรม อยากทำอะไรได้ที่ตอนนี้ยังทำไม่ได้ | ข้อความสั้น |
โจทย์สั้น 3 ข้อ แนบท้ายแบบสำรวจ
การให้คะแนนตัวเองอย่างเดียวไม่พอ งานวิจัยของ Kruger และ Dunning (1999) พบว่าคนที่ทักษะต่ำที่สุดในกลุ่มมักประเมินตัวเองสูงกว่าความจริงมาก จึงควรแนบโจทย์ที่ใช้เวลารวมไม่เกิน 10 นาที
- ตรวจคำตอบ ให้อ่านคำตอบของ AI ที่มีข้อผิดพลาดจงใจหนึ่งจุด เช่น ตัวเลขหรือชื่อกฎหมายผิด แล้วถามว่าผิดตรงไหน วัดทักษะข้อ 10
- แยกข้อมูล ให้ข้อความตัวอย่างที่มีชื่อลูกค้า เลขบัตรประชาชน และยอดขาย แล้วถามว่าส่วนไหนต้องปกปิดก่อนใส่ AI วัดทักษะข้อ 11
- เขียนคำสั่ง ให้เขียนคำสั่งสั้นเพื่อสรุปอีเมลยาวเป็นสามบรรทัดสำหรับหัวหน้า แล้วให้คะแนนว่ามีบริบท ผู้อ่าน และรูปแบบผลลัพธ์ครบไหม วัดทักษะข้อ 9
ใช้โจทย์ชุดเดียวกันซ้ำหลังอบรม 2 ถึง 4 สัปดาห์ จะได้ตัวเลขก่อนและหลังสำหรับรายงานผล ตามระดับที่ 2 ในประเมินผลการอบรม AI ด้วย Kirkpatrick
แปลผลเป็นระดับหลักสูตร
จัดคนเข้าระดับก่อน แล้วค่อยเลือกหลักสูตรตามเครื่องมือและงาน กรอบ AI Learning Layer ของ TRAINIAC มี 4 ระดับที่ต่อยอดกัน คนที่ยังไม่ได้ใช้ AI กับงานจริงเริ่มระดับ 1 เสมอไม่ว่าตำแหน่งอะไร
| ผลสำรวจ | ระดับ | หลักสูตรที่เหมาะ |
|---|---|---|
| ข้อ 3 ตอบไม่เคยหรือเดือนละครั้ง หรือทำโจทย์ข้อ 1 และ 2 ไม่ผ่าน | 1 ปูพื้นฐาน | AI for Workforce หรือหลักสูตรของเครื่องมือที่องค์กรใช้ เช่น Microsoft Copilot for Workforce หรือ Gemini สำหรับ Google Workspace |
| ใช้ทุกสัปดาห์ ผ่านโจทย์ข้อ 1 และ 2 และงานข้อ 6 เป็นงานเฉพาะฝ่าย | 2 ใช้ขั้นสูงตามบทบาท | หลักสูตรตามฝ่าย เช่น AI for HR, AI for Finance & Accounting หรือ AI for Data Analysis |
| ใช้ทุกวัน ข้อ 12 ได้ 2 ขึ้นไป และงานข้อ 6 ทำซ้ำข้ามหลายระบบ | 3 ออโตเมชันและ AI agent | Copilot Studio, n8n หรือ Power Automate ตามระบบที่องค์กรใช้ |
| ทีมที่เขียนโค้ดและต้องนำ AI ขึ้นระบบจริง | 4 เขียนโค้ดสู่ production | Claude Code Fundamentals หรือ MCP & AI Tool Integration |
| ผู้บริหาร (ข้อ 2) ไม่ว่าผลทักษะเป็นอย่างไร | แยกหลักสูตร | AI for Executives เพราะต้องตัดสินใจเรื่องนโยบาย งบ และความเสี่ยง ไม่ใช่ฝึกใช้เครื่องมืออย่างเดียว |
ถ้าคนส่วนใหญ่อยู่ระดับ 1 แผนทั้งปีควรเริ่มจากรุ่นปูพื้นฐานหลายรุ่นก่อน แล้วค่อยเปิดระดับ 2 และ 3 ให้คนที่พร้อม ดูวิธีวางรุ่นรายไตรมาสในแผนพัฒนาทักษะ AI 12 เดือน และรายชื่อหลักสูตรตามฝ่ายในหลักสูตร AI สำหรับองค์กร 2026 ส่วนคนที่จะไปถึงระดับ 3 ดูอบรม AI Agent ให้ทีมในองค์กร
ข้อควรระวังเรื่องข้อมูลในแบบสำรวจ
- แบบสำรวจที่ระบุชื่อหรือตำแหน่งได้คือการเก็บข้อมูลส่วนบุคคล ต้องแจ้งพนักงานว่าเก็บไปทำอะไร เก็บนานแค่ไหน และใครเห็น ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล มาตรา 23
- อย่านำผลสำรวจไปใช้ประเมินผลงาน ถ้าพนักงานรู้ว่าคะแนนมีผลต่อการประเมิน คำตอบจะไม่ตรงความจริง และการใช้ข้อมูลผิดวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้ขัดกับมาตรา 21 ดูเส้นแบ่งเรื่องนี้ในใช้ AI คัดกรองผู้สมัครและประเมินผลงาน
- รายงานผู้บริหารเป็นภาพรวมรายฝ่าย ไม่ต้องรายงานรายคน ยกเว้นรายชื่อผู้เข้าอบรมแต่ละระดับที่ฝ่ายบุคคลต้องใช้จัดรุ่น
ใช้ผล TNA ต่อกับเรื่องอื่น
- กองทุนพัฒนาฝีมือแรงงาน นายจ้างที่มีลูกจ้าง 100 คนขึ้นไปต้องจัดฝึกให้ลูกจ้างตามสัดส่วนที่กฎหมายกำหนด ผล TNA ช่วยวางว่าจะฝึกใครก่อน ดูหน้าที่นายจ้างเรื่องกองทุนพัฒนาฝีมือแรงงาน
- สิทธิหักค่าอบรม 200% หลักสูตรที่ออกแบบจาก TNA นำไปยื่นขอความเห็นชอบกับกรมพัฒนาฝีมือแรงงานได้ ดูขั้นตอนในลดหย่อนภาษี 200% ค่าอบรมพนักงาน
- วัดผลหลังอบรม เป้าหมายที่ตกลงกับผู้บริหารในระดับองค์กรคือตัววัดระดับที่ 4 ของ Kirkpatrick
- หน่วยงานรัฐ แนวทางการพัฒนาบุคลากรภาครัฐ พ.ศ. 2566 ถึง 2570 ของสำนักงาน ก.พ. (ว 12/2567) วัดผลส่วนราชการจากแผนพัฒนาที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ กรอบสมรรถนะเฉพาะที่ครอบคลุมบุคลากรทุกคน และหลักสูตรที่ตรงกับสมรรถนะ หนึ่งในสามประเด็นการพัฒนาคือกรอบคิดและทักษะดิจิทัล ผล TNA ตามแม่แบบนี้จึงใช้เป็นข้อมูลตั้งต้นของกรอบสมรรถนะด้าน AI ได้
TRAINIAC ช่วยเรื่องนี้อย่างไร
ก่อนอบรมในองค์กร TRAINIAC คุยโจทย์กับฝ่ายบุคคลและหัวหน้าฝ่ายที่ส่งคนเรียน แล้วออกแบบแบบฝึกหัดจากงานจริงของแต่ละทีม และวัดพัฒนาการก่อนและหลังจากผลงานและผลสอบของผู้เรียน องค์กรที่ส่งผลสำรวจตามแม่แบบนี้มาก่อน จะได้หลักสูตรที่ตรงระดับตั้งแต่รุ่นแรก ดูขั้นตอนทั้งหมดที่จัดอบรม AI ในองค์กรมีขั้นตอนอย่างไร และรูปแบบการอบรมในองค์กร
แหล่งอ้างอิง
- McGehee, W. และ Thayer, P. W. (1961) Training in Business and Industry นิวยอร์ก: Wiley · สรุปกรอบสามระดับใน Cekada, T. L. (2010) Training Needs Assessment Professional Safety, ASSP
- ISO 10015:2019 Quality management — Guidelines for competence management and people development ISO และ มตช. 10015-2567 สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
- The Future of Jobs Report 2025 World Economic Forum
- Hopes and Fears 2025: Thailand PwC ประเทศไทย
- ผลสำรวจความพร้อมการใช้ AI ขององค์กรไทย 2026 กรุงเทพธุรกิจ (รายงานผลของ NECTEC)
- หนังสือ ว 12/2567 แนวทางการพัฒนาบุคลากรภาครัฐ พ.ศ. 2566–2570 สำนักงาน ก.พ.
- Kruger, J. และ Dunning, D. (1999) Unskilled and unaware of it Journal of Personality and Social Psychology 77(6)
- พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 สคส. (มาตรา 21 และ 23)
- AI Learning Layer เส้นทางเรียน AI 4 ระดับ TRAINIAC
อ่านต่อ
ถ้าผลสำรวจบอกว่าคนส่วนใหญ่ใช้ AI ผ่านบัญชีส่วนตัว เริ่มจากAI แบบ enterprise กับแบบใช้ฟรีต่างกันอย่างไร และถ้ากำลังวางงบ ดูวางงบอบรม AI ทั้งองค์กร