บทความ · นโยบายและความปลอดภัยข้อมูล

วางนโยบายการใช้ AI ในองค์กรไทยให้พนักงานทำตามได้จริง พร้อมแม่แบบ 1 หน้า

Treepob Tiangtrong (Champ) · ผู้ก่อตั้งและซีอีโอ TRAINIAC · 1 กันยายน 2026 · อัปเดต 15 ตุลาคม 2026

TL;DR นโยบายการใช้ AI ในองค์กรที่พนักงานทำตามได้จริงควรสั้นพอให้อ่านจบในหน้าเดียวและมี 7 หัวข้อ — ขอบเขต เครื่องมือที่อนุมัติ ชั้นข้อมูลและสิ่งที่ห้ามป้อน คนตรวจและรับผิดชอบผลลัพธ์ การเปิดเผยว่าใช้ AI ช่องทางถามและรายงานเหตุ และรอบทบทวน บทความนี้มีแม่แบบนโยบายหนึ่งหน้าที่คัดลอกไปปรับใช้ได้ มาตรา PDPA ที่ต้องอ้าง (6, 26, 28, 37) แนวทาง Generative AI ของ ETDA สถานะร่างกฎหมาย AI ของไทย และเหตุผลที่เอกสารอย่างเดียวไม่เปลี่ยนพฤติกรรมถ้าไม่อบรมควบคู่

นโยบายการใช้ AI ในองค์กรที่พนักงานทำตามได้จริง ควรสั้นพอให้อ่านจบในหน้าเดียว และมี 7 หัวข้อ คือ ขอบเขต · เครื่องมือที่อนุมัติ · ชั้นข้อมูลและสิ่งที่ห้ามป้อน · คนตรวจและรับผิดชอบผลลัพธ์ · การเปิดเผยว่าใช้ AI · ช่องทางถามและรายงานเหตุ · รอบทบทวน ณ ตุลาคม 2026 ไทยยังไม่มีกฎหมายที่บังคับให้องค์กรต้องมีนโยบาย AI เป็นการเฉพาะ แต่ PDPA ใช้กับทุกการใช้ AI ที่แตะข้อมูลส่วนบุคคล นโยบายจึงต้องอ้างมาตรา 6, 26, 28 และ 37 ให้ถูก บทความนี้มีแม่แบบนโยบายหนึ่งหน้าที่คัดลอกไปปรับใช้ได้ พร้อมกฎหมายและแนวปฏิบัติไทยที่ควรอ้างพร้อมลิงก์

บทความนี้เป็นแนวปฏิบัติเชิงจัดการ ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมาย ก่อนประกาศใช้ ควรให้ฝ่ายกฎหมายหรือเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO) ขององค์กรตรวจสอบเสมอ

ทำไมนโยบายที่ห้ามทุกอย่างถึงไม่ได้ผล

องค์กรที่ประกาศห้ามใช้ AI ทั้งหมดมักได้ผลลัพธ์เดียวกันคือคนยังใช้อยู่ แต่ใช้จากเครื่องและบัญชีส่วนตัวโดยไม่บอกใคร ซึ่งอันตรายกว่าเดิม เพราะองค์กรมองไม่เห็นเลยว่าข้อมูลอะไรออกไปบ้าง และบัญชีส่วนตัวของเครื่องมือหลักทุกค่ายนำข้อมูลไปฝึกโมเดลได้ถ้าผู้ใช้ไม่ปิดเอง (ตารางเทียบรายค่าย) ปัญหานี้เรียกว่า Shadow AI (ความเสี่ยงจาก AI ที่องค์กรต้องคุม)

นโยบายที่ได้ผลจึงต้องบอกให้ชัดว่า อะไรทำได้ ไม่ใช่แค่บอกว่าอะไรห้าม เพราะพนักงานที่ไม่แน่ใจจะเลือกทางที่ง่ายที่สุด ไม่ใช่ทางที่ปลอดภัยที่สุด

จัดชั้นข้อมูลก่อนเขียนกติกา

นี่คือขั้นตอนที่ข้ามไม่ได้ และเป็นขั้นตอนที่องค์กรส่วนใหญ่ข้าม ถ้าไม่มีการจัดชั้นข้อมูล กติกาจะออกมาเป็นคำกว้าง ๆ อย่าง "ห้ามใช้ข้อมูลที่เป็นความลับ" ซึ่งพนักงานตีความไม่ตรงกัน โครงที่ใช้ได้ทั่วไปคือแบ่งเป็นสามชั้น

  • ข้อมูลสาธารณะ เช่น เนื้อหาที่เผยแพร่แล้ว ข้อมูลผลิตภัณฑ์บนเว็บ ใช้กับเครื่องมือ AI ได้ตามปกติ
  • ข้อมูลภายใน เช่น เอกสารกระบวนการทำงาน รายงานภายในที่ไม่มีข้อมูลบุคคล ใช้ได้เฉพาะกับเครื่องมือที่องค์กรอนุมัติ
  • ข้อมูลอ่อนไหว เช่น ข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าและพนักงาน ข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA มาตรา 26 อย่างข้อมูลสุขภาพ ข้อมูลทางการเงินรายบุคคล และข้อมูลตามสัญญาที่มีข้อผูกพันรักษาความลับ ห้ามป้อนเข้าเครื่องมือ AI สาธารณะ

เมื่อมีสามชั้นนี้แล้ว กติกาที่เหลือเขียนง่ายขึ้นมาก เพราะอ้างอิงชั้นข้อมูลได้ตรง ๆ ตัวอย่างการปกปิดข้อมูลแบบไทย (เลขบัตรประชาชน เบอร์โทร เลขบัญชี) อยู่ในเช็กลิสต์ข้อมูลก่อนใส่ AI สำหรับพนักงาน

แม่แบบนโยบายการใช้ AI หนึ่งหน้า

คัดลอกคอลัมน์ขวาไปเป็นร่างแรก แล้วแทนข้อความในวงเล็บเหลี่ยมด้วยของจริงขององค์กร

หัวข้อต้องเขียนอะไรตัวอย่างข้อความที่ปรับใช้ได้
1. ขอบเขตใช้กับใคร และครอบคลุมเครื่องมือแบบไหนนโยบายนี้ใช้กับพนักงาน ผู้รับจ้าง และผู้ฝึกงานทุกคน ครอบคลุมเครื่องมือ AI ที่สร้างข้อความ ภาพ เสียง หรือโค้ด ทั้งที่องค์กรจัดให้และที่บุคคลใช้เอง
2. เครื่องมือที่อนุมัติรายชื่อเครื่องมือ บัญชีที่ต้องใช้ และช่องทางขอเพิ่มใช้ได้เฉพาะ [รายชื่อเครื่องมือ] ผ่านบัญชีองค์กรเท่านั้น เครื่องมืออื่นขออนุมัติที่ [ช่องทาง] ซึ่งตอบภายใน [จำนวน] วันทำการ
3. ชั้นข้อมูลสามชั้นและสิ่งที่ห้ามป้อนข้อมูลสาธารณะใช้ได้ทุกเครื่องมือ ข้อมูลภายในใช้ได้เฉพาะเครื่องมือที่อนุมัติ ข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลอ่อนไหวตาม PDPA มาตรา 26 และข้อมูลที่มีสัญญารักษาความลับ ห้ามป้อน เว้นแต่ได้รับอนุมัติเป็นกรณี
4. การตรวจและความรับผิดชอบใครเป็นเจ้าของผลลัพธ์ผู้ใช้ต้องตรวจข้อเท็จจริง ตัวเลข ชื่อ และการอ้างอิงก่อนนำไปใช้ และรับผิดชอบผลงานเหมือนเขียนเอง การตัดสินใจที่กระทบบุคคลต้องมีคนเป็นผู้ตัดสินเสมอ
5. การเปิดเผยงานไหนต้องบอกว่าใช้ AIงานที่ส่งลูกค้า หน่วยงานกำกับ หรือเผยแพร่ภายนอก ต้องระบุว่ามี AI ช่วยในส่วนใด
6. ถามและรายงานเหตุช่องทาง เวลาตอบ และเหตุที่ต้องรายงานทันทีไม่แน่ใจให้ถามที่ [ช่องทาง] ซึ่งตอบภายในวันทำการเดียวกัน ถ้าป้อนข้อมูลผิดชั้นไปแล้วให้แจ้ง [ผู้รับผิดชอบ] ทันที เพื่อให้องค์กรประเมินและแจ้ง สคส. ภายใน 72 ชั่วโมงได้หากจำเป็น
7. รอบทบทวนทบทวนเมื่อไร และใครเป็นเจ้าของ[ผู้รับผิดชอบ] ทบทวนนโยบายนี้ทุก 6 เดือน หรือทันทีเมื่อเพิ่มเครื่องมือใหม่หรือเกิดเหตุ
แม่แบบเป็นจุดเริ่ม ไม่ใช่ข้อความทางกฎหมายสำเร็จรูป ให้ฝ่ายกฎหมายหรือ DPO ตรวจก่อนประกาศใช้

ข้อ 6 คือข้อที่นโยบายส่วนใหญ่ลืม แต่สำคัญที่สุดเมื่อเกิดเรื่อง เพราะ PDPA มาตรา 37 กำหนดให้ผู้ควบคุมข้อมูลแจ้งเหตุละเมิดต่อ สคส. ภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุเท่าที่ทำได้ ถ้าเหตุนั้นมีความเสี่ยงต่อสิทธิของเจ้าของข้อมูล องค์กรจะนับ 72 ชั่วโมงได้ก็ต่อเมื่อพนักงานกล้ารายงานทันที

กฎหมายและแนวปฏิบัติไทยที่นโยบายควรอ้าง

  • พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) มาตรา 6 นิยามข้อมูลส่วนบุคคล มาตรา 26 ข้อมูลอ่อนไหว มาตรา 28 การส่งข้อมูลไปต่างประเทศ ซึ่งเกี่ยวโดยตรงเพราะเครื่องมือ AI ส่วนใหญ่ประมวลผลนอกประเทศ และมาตรา 37 หน้าที่จัดมาตรการรักษาความปลอดภัยและแจ้งเหตุละเมิด (หน้าที่ขององค์กรตาม PDPA เมื่อใช้ AI)
  • แนวทางประยุกต์ใช้ Generative AI อย่างมีธรรมาภิบาลสำหรับองค์กร ของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมและ ETDA (ตุลาคม 2567) เป็นแนวปฏิบัติของรัฐที่ใช้อ้างอิงในการวางโครงธรรมาภิบาล AI ขององค์กร
  • ร่างกฎหมาย AI ของ ETDA เปิดรับฟังความคิดเห็นระหว่าง 9 กรกฎาคม ถึง 14 สิงหาคม 2026 และอาจใช้เวลา 6 ถึง 24 เดือนกว่าจะมีผล ร่างนี้แบ่งตามระดับความเสี่ยง เช่น กำหนดให้เนื้อหาที่สร้างด้วย AI ระบุได้ผ่านป้ายที่เครื่องอ่านได้ นโยบายที่มีข้อ 5 (การเปิดเผย) อยู่แล้วจะปรับตามได้ง่าย (กฎหมายและการกำกับดูแล AI ในไทย)
  • ผู้กำกับรายอุตสาหกรรม เช่น ธนาคารแห่งประเทศไทยสำหรับสถาบันการเงิน ให้เพิ่มแนวทางของผู้กำกับในข้อ 3 และข้อ 4 (ข้อควรระวังของธนาคารและสถาบันการเงิน)

จุดที่ต้องระวังเป็นพิเศษภายใต้ PDPA

เมื่อนำ AI เข้ามาในกระบวนการทำงาน องค์กรยังเป็นผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลที่รับผิดชอบเต็ม ประเด็นที่มักถูกมองข้ามคือ

  • การส่งข้อมูลส่วนบุคคลออกนอกองค์กร การวางข้อมูลลูกค้าลงเครื่องมือของผู้ให้บริการภายนอกคือการส่งข้อมูลให้บุคคลที่สาม ต้องมีฐานทางกฎหมาย ข้อตกลงประมวลผลข้อมูล (DPA) กับผู้ให้บริการ และถ้าประมวลผลนอกประเทศต้องเข้าเงื่อนไขมาตรา 28
  • วัตถุประสงค์ของการเก็บข้อมูล ข้อมูลที่เก็บมาเพื่อวัตถุประสงค์หนึ่ง ไม่ได้แปลว่านำไปใช้กับงานอื่นได้โดยอัตโนมัติ
  • ความถูกต้องของผลลัพธ์ ถ้าผลลัพธ์จาก AI ถูกนำไปใช้ตัดสินใจที่กระทบบุคคล องค์กรต้องตอบได้ว่าตรวจสอบอย่างไรก่อนใช้
  • ร่องรอยการใช้งาน กำหนดว่าเมื่อใช้ AI ช่วยงานที่เกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคล ต้องบันทึกอะไรไว้บ้าง ซึ่งบัญชีองค์กรมีบันทึกการใช้งานให้ แต่บัญชีส่วนตัวไม่มี

รายละเอียดของแต่ละข้อขึ้นกับลักษณะธุรกิจ จึงควรให้ฝ่ายกฎหมายพิจารณาร่วมด้วยเสมอ

นโยบายอย่างเดียวไม่พอ ต้องอบรมด้วย

เอกสารนโยบายที่ไม่มีใครอ่านไม่เปลี่ยนพฤติกรรมใคร สิ่งที่เปลี่ยนพฤติกรรมคือการให้พนักงานได้ฝึกจำแนกข้อมูลด้วยตัวอย่างจริงจนติดเป็นนิสัย

ในการอบรมองค์กร เราสอนเรื่องนี้ตั้งแต่โมดูลแรกก่อนสอนเทคนิคใด ๆ เพราะถ้าคนยังแยกไม่ออกว่าอะไรป้อนได้ ยิ่งเก่งเครื่องมือยิ่งเสี่ยง ดูหลักสูตร AI Governance & Responsible AI for Organizations หรือแนวทางการดูแลข้อมูลระหว่างอบรม

เริ่มจากอะไรก่อน

ถ้ายังไม่มีอะไรเลย ลำดับที่เสียเวลาน้อยที่สุดคือ

  1. จัดชั้นข้อมูลสามชั้นให้เสร็จก่อน
  2. ประกาศรายชื่อเครื่องมือที่อนุมัติแล้วพร้อมบัญชีองค์กร แม้จะมีแค่หนึ่งตัว
  3. ประกาศแม่แบบหนึ่งหน้าข้างบน โดยเฉพาะข้อ 6 เรื่องการรายงานเหตุ
  4. อบรมพนักงานเรื่องการจำแนกข้อมูลและการตรวจผลก่อนใช้
  5. ค่อยขยายนโยบายให้ละเอียดขึ้นเมื่อเห็นการใช้งานจริงแล้ว

แหล่งอ้างอิง

อ่านต่อ

ถ้ากำลังวางแผนอบรมทั้งองค์กร อ่านวิธีวางงบอบรม AI ทั้งองค์กร หรือดูข้อควรระวังเฉพาะอุตสาหกรรม ซึ่งแตกต่างกันมากระหว่างธนาคาร โรงพยาบาล และหน่วยงานภาครัฐ

คำถามที่พบบ่อย

นโยบายการใช้ AI ในองค์กรควรมีอะไรบ้าง?
ควรสั้นพอให้อ่านจบในหน้าเดียวและมี 7 หัวข้อ คือ ขอบเขต เครื่องมือที่อนุมัติและบัญชีที่ต้องใช้ ชั้นข้อมูลและสิ่งที่ห้ามป้อน คนตรวจและรับผิดชอบผลลัพธ์ การเปิดเผยว่าใช้ AI ช่องทางถามและรายงานเหตุ และรอบทบทวน บทความนี้มีแม่แบบหนึ่งหน้าที่คัดลอกไปปรับใช้ได้
กฎหมายไทยบังคับให้องค์กรต้องมีนโยบาย AI ไหม?
ณ ตุลาคม 2026 ยังไม่มีกฎหมายที่บังคับให้ต้องมีนโยบาย AI เป็นการเฉพาะ แต่ PDPA ใช้กับทุกการใช้ AI ที่แตะข้อมูลส่วนบุคคล ส่วนร่างกฎหมาย AI ของ ETDA เปิดรับฟังความคิดเห็นระหว่าง 9 กรกฎาคมถึง 14 สิงหาคม 2026 และอาจใช้เวลา 6 ถึง 24 เดือนกว่าจะมีผล องค์กรที่มีนโยบายอยู่แล้วจะปรับตามได้ง่ายกว่าที่มา: พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 · ราชกิจจานุเบกษาที่มา: Thailand's Proposed AI Law · Rajah & Tann Asia, 28 ก.ค. 2026
ควรห้ามพนักงานใช้ ChatGPT หรือเครื่องมือ AI ไหม?
การห้ามทั้งหมดมักทำให้คนใช้ต่อจากบัญชีส่วนตัวโดยไม่บอกใคร ซึ่งเรียกว่า Shadow AI และอันตรายกว่า เพราะองค์กรมองไม่เห็นว่าข้อมูลอะไรออกไป ทางที่ได้ผลกว่าคืออนุมัติเครื่องมืออย่างน้อยหนึ่งตัวผ่านบัญชีองค์กร แล้วกำหนดชั้นข้อมูลว่าอะไรป้อนได้
นโยบาย AI ต้องอ้าง PDPA มาตราไหนบ้าง?
อย่างน้อยสี่มาตรา คือ มาตรา 6 นิยามข้อมูลส่วนบุคคล มาตรา 26 ข้อมูลอ่อนไหว เช่น ข้อมูลสุขภาพและประวัติอาชญากรรม มาตรา 28 การส่งข้อมูลไปต่างประเทศ ซึ่งเกี่ยวเพราะเครื่องมือ AI ส่วนใหญ่ประมวลผลนอกประเทศ และมาตรา 37 หน้าที่จัดมาตรการรักษาความปลอดภัยและแจ้งเหตุละเมิดที่มา: พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 · ราชกิจจานุเบกษา
ถ้าพนักงานใส่ข้อมูลลูกค้าลงเครื่องมือ AI ไปแล้ว ต้องทำอย่างไร?
ให้แจ้งผู้รับผิดชอบในองค์กรทันที เพื่อประเมินว่าเหตุนั้นมีความเสี่ยงต่อสิทธิของเจ้าของข้อมูลหรือไม่ ถ้ามี PDPA มาตรา 37 กำหนดให้แจ้งสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุเท่าที่ทำได้ และถ้าความเสี่ยงสูงต้องแจ้งเจ้าของข้อมูลพร้อมแนวทางเยียวยาด้วย นโยบายจึงต้องทำให้พนักงานกล้ารายงานทันทีที่มา: พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 · ราชกิจจานุเบกษา
ควรทบทวนนโยบายการใช้ AI บ่อยแค่ไหน?
เพราะเครื่องมือ AI เปลี่ยนเร็วกว่านโยบายเสมอ ควรกำหนดรอบทบทวนไว้ในตัวนโยบาย เช่น ทุก 6 เดือน และทบทวนทันทีเมื่อเพิ่มเครื่องมือใหม่ เมื่อผู้ให้บริการเปลี่ยนข้อตกลงเรื่องข้อมูล หรือเมื่อเกิดเหตุ พร้อมระบุชื่อผู้รับผิดชอบการทบทวน
อบรมองค์กรAI Governance

บทความที่เกี่ยวข้อง

บทความทั้งหมดในหัวข้อ นโยบายและความปลอดภัยข้อมูล →