ประเมินผลการอบรม AI ให้ครบต้องวัดสี่ระดับตาม Kirkpatrick Model คือ ปฏิกิริยา (ผู้เรียนเห็นว่าตรงกับงานไหม) การเรียนรู้ (ทำงานโจทย์ได้จริงในห้องไหม) พฤติกรรม (กลับไปแล้วยังใช้กับงานไหม) และ ผลลัพธ์ (งานขององค์กรดีขึ้นไหม) แบบประเมินท้ายคลาสที่องค์กรส่วนใหญ่ใช้วัดได้แค่ระดับแรก ในบันทึกงานของ TRAINIAC มี 15 งานที่มีคะแนนประเมินของผู้เรียนแบบเต็ม 5 อยู่ระหว่าง 4.85 ถึง 4.96 ซึ่งสูงจนใช้แยกไม่ได้ว่ารุ่นไหนเปลี่ยนวิธีทำงานได้มากกว่า บทความนี้มีตารางสี่ระดับสำหรับการอบรม AI งานโจทย์วัดผลระดับ 2 พร้อมเกณฑ์ แบบสอบถามท้ายคลาสและแบบติดตามหลังอบรมภาษาไทยที่คัดลอกไปใช้ได้ และสิ่งที่ควรขอจากผู้จัดอบรมก่อนเซ็นสัญญา
คำนิยามสี่ระดับมาจากหน้า The Kirkpatrick Model ของ Kirkpatrick Partners ตรวจเมื่อ 10 พ.ย. 2026 คะแนนทั้งหมดมาจากบันทึกงานที่มีวันที่ของ TRAINIAC และบอกทุกครั้งว่าใครเป็นผู้วัด
สี่ระดับของ Kirkpatrick เมื่อใช้กับการอบรม AI
Kirkpatrick Model เริ่มจาก Dr. Donald Kirkpatrick ในทศวรรษ 1950 และแบ่งการประเมินการอบรมเป็นสี่ระดับ ปัจจุบัน Kirkpatrick Partners เป็นผู้ดูแลและปรับคำนิยาม ตารางนี้แปลคำนิยามของแต่ละระดับให้เป็นสิ่งที่วัดได้ในการอบรม AI
| ระดับ | วัดอะไร | ตัวอย่างในการอบรม AI | วัดด้วยอะไร | เมื่อไร |
|---|---|---|---|---|
| 1. ปฏิกิริยา (Reaction) | ผู้เรียนเห็นว่าการอบรมเป็นประโยชน์ น่าสนใจ และตรงกับงาน | ตัวอย่างในห้องตรงกับงานของฉันไหม มีอะไรขวางไม่ให้ใช้ต่อ | แบบสอบถามท้ายคลาส และถามสั้น ๆ ระหว่างวัน | ระหว่างคลาสและท้ายคลาส |
| 2. การเรียนรู้ (Learning) | ได้ความรู้ ทักษะ ความมั่นใจ และความตั้งใจที่จะนำไปใช้ | ทำงานโจทย์จริงได้ผ่านเกณฑ์ เช่น สรุปเอกสารโดยตัวเลขไม่เพี้ยน และจับจุดผิดในคำตอบของ AI | งานโจทย์ที่มีเกณฑ์ให้คะแนน ทดสอบก่อนและหลัง และให้ผู้เรียนอธิบายกลับ | ในห้องอบรม |
| 3. พฤติกรรม (Behavior) | นำสิ่งที่เรียนไปทำจริงในงาน และได้รับการสนับสนุนให้ทำ | ยังใช้ AI กับงานประจำอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ใช้กับงานไหน ติดตรงไหน | แบบติดตามสั้น สัมภาษณ์หัวหน้า และรายงานการใช้งานจากหน้าแอดมิน | 3 สัปดาห์และ 3 เดือนหลังอบรม |
| 4. ผลลัพธ์ (Results) | ผลที่องค์กรตั้งเป้าไว้เกิดขึ้นจริง | เวลาต่องานลดลง รอบแก้น้อยลง งานที่ค้างได้ทำ | ตัวชี้วัดงานที่เก็บไว้ก่อนเริ่มอบรม | 3 เดือนขึ้นไป |
สามข้อจาก Kirkpatrick Partners ที่เปลี่ยนวิธีวางแผนวัดผล
- เริ่มวางจากระดับ 4 ก่อน ถามว่าองค์กรอบรมเพื่อเปลี่ยนงานอะไร แล้วย้อนลงมาออกแบบระดับ 3, 2 และ 1 ไม่ใช่เริ่มจากแบบสอบถามท้ายคลาส
- ระดับ 1 อย่างเดียวไม่พอ หน้าทางการเขียนว่า "Level 1 is not sufficient to tell you if behavior transfer will occur" แต่ระดับ 1 ช่วยให้เห็นอุปสรรคที่จะขวางการนำไปใช้
- ระดับ 2 รวมความมั่นใจและความตั้งใจ สองตัวนี้เป็นตัวบอกล่วงหน้าว่าผู้เรียนจะทำอะไรเมื่อกลับไปที่งาน
ช่วงเวลา 3 สัปดาห์มาจากช่วงที่ตัดสินว่าทีมจะใช้ AI ต่อหลังอบรมหรือไม่ ส่วน 3 เดือนคือจุดที่วัดผลลัพธ์ AI ให้ผู้บริหารเชื่อ
คะแนนความพึงพอใจของเรา: สูงทุกงาน จึงบอกได้แค่ระดับ 1
ตารางนี้คือทุกงานในบันทึกงานของ TRAINIAC ที่มีคะแนนประเมินของผู้เรียนแบบเต็ม 5 ระหว่าง ส.ค. ถึง พ.ย. 2026
| วันที่ | องค์กร | หลักสูตร | คะแนนประเมินของผู้เรียน (เต็ม 5) |
|---|---|---|---|
| 8 พ.ย. 2026 | Coforge (บุคลากรฝ่าย IT) | Microsoft Copilot | 4.91 |
| 7 พ.ย. 2026 | Bureau Veritas | Microsoft Copilot | 4.88 |
| 4 พ.ย. 2026 | สถานทูตสหรัฐฯ ประจำประเทศไทย (ฝ่าย IT รุ่นที่ 6) | Microsoft Copilot Premium | 4.96 |
| 3 พ.ย. 2026 | การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย | Claude Cowork Advanced | 4.88 |
| 1 พ.ย. 2026 | Lianxai Lohakit Sole (สปป.ลาว) | Claude Cowork Fundamentals | 4.89 |
| 30 ต.ค. 2026 | Nippon Paint (ผู้บริหาร) | Microsoft Copilot for Workforce | 4.96 |
| 29 ต.ค. 2026 | ธนาคารกรุงไทย (ผู้บริหาร) | Microsoft Copilot for Workforce | 4.96 |
| 28 ต.ค. 2026 | ธนาคารกรุงไทย (รุ่นที่ 11) | Microsoft Copilot for Workforce | 4.90 |
| 22 ต.ค. 2026 | DHA Siamwalla (รุ่นที่ 2 จาก 2) | Google Gemini Advanced | 4.92 |
| 21 ต.ค. 2026 | DHA Siamwalla (รุ่นที่ 1 จาก 2) | Google Gemini Advanced | 4.88 |
| 19 ต.ค. 2026 | Mitsui & Co. (รุ่นที่ 2 จาก 4) | Microsoft Copilot Premium | 4.94 |
| 3 ก.ย. 2026 | LH Fund (รุ่นที่ 2) | AI for Workforce | ราว 4.93 |
| 2 ก.ย. 2026 | SPK Motorparts (รุ่นที่ 1) | AI for Workforce | 4.96 |
| 31 ส.ค. 2026 | LH Fund (รุ่นที่ 1) | AI for Workforce | ราว 4.91 |
| 5 ส.ค. 2026 | SCG (ทีม IT ครั้งที่ 4) | Claude Cowork และ Claude Code | 4.85 |
คะแนนต่ำสุด 4.85 สูงสุด 4.96 ห่างกันเพียง 0.11 คะแนน ทั้งที่เครื่องมือ ระดับผู้เรียน และอุตสาหกรรมต่างกัน คะแนนที่ชิดเพดานแบบนี้ยืนยันได้ว่าผู้เรียนพอใจ แต่ใช้เทียบไม่ได้ว่ารุ่นไหนนำไปใช้กับงานได้มากกว่า
หลักฐานสองแบบมีน้ำหนักกว่าคะแนนที่ผู้สอนเก็บเอง แม้จะยังเป็นระดับ 1
- รายงานที่ฝ่ายฝึกอบรมของลูกค้าวัดเอง รายงานของ Central Retail Academy สำหรับรุ่นที่ 5 ของ Central Group (20 ต.ค. 2026 ผู้เรียน 39 คน) ให้ NPS 100 ความพึงพอใจรวม 97.23% คะแนนวิทยากร 98.96% และคะแนนเนื้อหา 95.5% และลูกค้าอนุญาตให้เผยแพร่
- ใบประเมินผลการอบรม ของรุ่นที่ 4 ที่สถานทูตสหรัฐฯ (16 ม.ค. 2026 ผู้เรียน 20 คน สอนเป็นภาษาอังกฤษ) ให้คะแนนรวม 100/100
ความเห็นของผู้เรียนบอกความตั้งใจ ไม่ใช่พฤติกรรม เช่น "เป็นหัวข้อที่สามารถนำไปใช้ในการทำงานได้เลย" จากรายงานของ Central Retail Academy และ "ทำให้ช่วยจัดการงาน วิเคราะห์ข้อมูลได้เร็วขึ้น" จากแบบประเมินหลังคลาสของ TRAINIAC ที่ทีมปฏิบัติการธนาคารไทยพาณิชย์ (31 คำตอบ) ทั้งสองประโยคมีค่าเป็นสัญญาณของความตั้งใจในระดับ 2 แต่ยังไม่ได้บอกว่าผู้เรียนใช้จริงหลังกลับไปทำงาน
สิ่งที่บันทึกงานของเรายังไม่มีคือตัวเลขระดับ 3 และ 4 ที่ลูกค้าวัดและอนุญาตให้เผยแพร่ เช่น สัดส่วนคนที่ยังใช้หลังสามเดือน หรือเวลาที่ลดลงของงานจริง เราจึงไม่อ้างตัวเลขเหล่านี้ สัญญาณที่ใกล้ที่สุดคือลูกค้าจัดซ้ำเป็นรุ่น เช่น ธนาคารกรุงไทยถึงรุ่นที่ 11 ซึ่งอยู่ในกรณีศึกษาโครงการอบรมหลายรุ่น
ระดับ 2 ของการอบรม AI: วัดด้วยงาน ไม่ใช่ข้อสอบท่องจำ
ทักษะ AI คือการสั่งงานให้ได้ผลและตรวจผลก่อนใช้ ข้อสอบปรนัยเรื่องคำนิยามวัดสองอย่างนี้ไม่ได้ Kirkpatrick Partners เองระบุว่านอกจากทดสอบก่อนและหลัง ยังวัดระดับ 2 ด้วยการแสดงบทบาทหรือให้ผู้เรียนสอนกลับได้ ตารางนี้เป็นงานโจทย์ที่ใช้วัดได้ภายในเวลาของคลาส
| งานโจทย์ | เกณฑ์ผ่าน | วัดทักษะอะไร |
|---|---|---|
| สรุปรายงานภาษาไทย 10 หน้าเป็นห้าข้อสำหรับผู้บริหาร | ตัวเลขทุกตัวตรงต้นฉบับ และไม่มีข้อสรุปที่ต้นฉบับไม่ได้พูด | สั่งงานและตรวจความถูกต้อง |
| ตรวจคำตอบของ AI ที่ฝังจุดผิดไว้สามจุด | เจออย่างน้อยสองจุด และบอกได้ว่าจะตรวจกับแหล่งไหน | ตรวจผลก่อนใช้ |
| คัดข้อมูลที่ห้ามใส่ AI จากรายการ 10 อย่างตามนโยบายขององค์กร | ตอบถูกอย่างน้อย 9 ข้อ | ใช้ข้อมูลตามกติกา |
| เขียนคำสั่งให้ AI ร่างอีเมลตอบเรื่องร้องเรียนจริงที่ลบชื่อแล้ว | คำสั่งบอกบทบาท ข้อมูล รูปแบบ และข้อห้ามครบ และร่างแรกแก้ไม่เกินสองจุดก็ใช้ได้ | สั่งงานให้ได้ผลในรอบแรก |
| อธิบายวิธีที่ใช้ให้เพื่อนร่วมโต๊ะฟังในสองนาที | เพื่อนทำตามได้โดยไม่ต้องถามเพิ่ม | เข้าใจพอจะสอนต่อ |
เกณฑ์ "ผ่าน" ตามกฎหมายไม่ได้วัดทักษะ สำหรับสิทธิ์ลดหย่อนภาษีค่าอบรม หลักสูตรที่มีผู้สอนนับว่าผู้เรียนผ่านเมื่อเข้าเรียนไม่น้อยกว่า 80% ของเวลาทั้งหลักสูตร ตามประกาศคณะกรรมการส่งเสริมการพัฒนาฝีมือแรงงานลงวันที่ 24 ม.ค. 2568 เกณฑ์นี้คือเวลาเข้าเรียน ซึ่ง Kirkpatrick Partners เล่าว่าโมเดลสี่ระดับเกิดขึ้นเพื่อพาการประเมินการอบรมไปไกลกว่าการนับคนเข้าเรียน องค์กรที่อยากรู้ว่าพนักงานทำได้จริงจึงต้องวัดระดับ 2 เอง รายละเอียดสิทธิ์อยู่ที่ลดหย่อนภาษีค่าอบรมพนักงาน
แบบสอบถามท้ายคลาส (ระดับ 1 และ 2)
ข้อ 2 วัดความมั่นใจ ข้อ 3 วัดความตั้งใจ และข้อ 4 หาอุปสรรค ซึ่งเป็นสามอย่างที่ Kirkpatrick Partners ให้ดูนอกเหนือจากความพอใจ
แบบประเมินหลังอบรม AI (ตอบไม่เกิน 3 นาที)
1. ตัวอย่างและแบบฝึกในห้องตรงกับงานของคุณแค่ไหน (1–5)
2. หลังจบคลาส คุณมั่นใจแค่ไหนว่าจะใช้ AI กับงานของตัวเองได้โดยไม่ต้องมีคนช่วย (1–5)
3. งานไหนที่คุณจะลองใช้ AI ภายในสัปดาห์นี้ (ระบุหนึ่งงาน)
4. อะไรจะขวางไม่ให้คุณใช้ต่อ (เลือกได้หลายข้อ: ไม่มีสิทธิ์ใช้เครื่องมือ / ไม่แน่ใจว่าข้อมูลไหนใส่ได้ / ไม่มีเวลา / หัวหน้าไม่สนับสนุน / อื่น ๆ)
5. ช่วงไหนของคลาสมีประโยชน์ที่สุด และช่วงไหนควรตัด
6. คุณจะแนะนำการอบรมนี้ให้เพื่อนร่วมงานแค่ไหน (0–10)
7. ความเห็นเพิ่มเติม
คำตอบข้อ 3 ใช้ต่อได้ในแบบติดตาม ถามกลับในสามสัปดาห์ว่างานที่ตั้งใจไว้ได้ลองหรือยัง และคำตอบข้อ 4 บอกฝ่ายบุคคลและฝ่าย IT ว่าต้องแก้อะไรก่อนรุ่นถัดไป
แบบติดตามหลังอบรม 3 สัปดาห์และ 3 เดือน (ระดับ 3 และ 4)
ระดับ 3 ไม่ได้วัดแค่ผู้เรียน แต่วัดว่างานรอบตัวช่วยให้เขาใช้ได้ไหม รายงาน AI at Work 2025 ของ BCG พบว่าคนที่ได้อบรมอย่างน้อย 5 ชั่วโมงและเข้าถึงการสอนและโค้ชแบบเจอตัวใช้ Generative AI เป็นประจำสูงขึ้นชัดเจน แบบติดตามจึงถามทั้งการใช้และสิ่งที่ขาด
แบบติดตามหลังอบรม AI (ส่งหลัง 3 สัปดาห์ และส่งซ้ำหลัง 3 เดือน)
1. สัปดาห์ที่ผ่านมา คุณใช้ AI กับงานกี่ครั้ง (ไม่ได้ใช้ / 1–2 / 3–5 / ทุกวัน)
2. งานที่ใช้บ่อยที่สุดคืออะไร ก่อนและหลังใช้ AI ใช้เวลากี่นาทีต่อครั้ง
3. ครั้งล่าสุดที่ AI ตอบผิด คุณจับได้อย่างไร
4. อะไรทำให้คุณใช้น้อยกว่าที่ตั้งใจ
5. ถ้าเลือกได้หนึ่งอย่าง อยากให้องค์กรช่วยเรื่องไหน (สิทธิ์ใช้เครื่องมือ / คู่มือว่าข้อมูลไหนใส่ได้ / ตัวอย่างงานของแผนก / คนที่ถามได้)
สำหรับหัวหน้างาน
6. งานไหนของทีมที่เร็วขึ้นหรือดีขึ้นจนเห็นได้ ยกตัวอย่างหนึ่งงาน
ใช้แบบติดตามคู่กับรายงานการใช้งานในหน้าแอดมินของเครื่องมือที่องค์กรซื้อ ถ้าแผนนั้นมีให้ คำตอบในแบบติดตามคือสิ่งที่ผู้เรียนเล่า ส่วนรายงานคือสิ่งที่เกิดขึ้นในระบบ ระดับ 4 ให้เทียบตัวชี้วัดงานกับค่าที่เก็บไว้ก่อนอบรม วิธีแปลงเวลาที่ลดลงเป็นตัวเงินอยู่ที่วัดผลลัพธ์ AI ในองค์กร
สิ่งที่ควรขอจากผู้จัดอบรมก่อนเซ็นสัญญา
- แผนวัดผลที่บอกระดับ วิธี และเวลา ใส่เป็นหัวข้อการวัดผลในแม่แบบ RFP จ้างอบรม AI
- ตัวอย่างงานโจทย์ระดับ 2 พร้อมเกณฑ์ ที่จะใช้ในห้องจริง ไม่ใช่แค่แบบสอบถามความพอใจ
- คะแนนย้อนหลังที่บอกว่าใครวัด ผู้เรียนให้คะแนนผ่านแบบฟอร์มของผู้สอน หรือฝ่ายฝึกอบรมของลูกค้าวัดเอง แบบหลังมีน้ำหนักกว่า
- รายงานระดับ 3 หรือ 4 จากลูกค้าเดิม ถ้าไม่มี ให้ถามว่าทำไม และใครจะเป็นคนวัดในงานของเรา
- เจ้าของการติดตามหลังอบรม ฝ่ายบุคคล หัวหน้างาน หรือผู้จัดอบรม ต้องชัดก่อนวันอบรม
- ตัวชี้วัดงานที่ต้องเก็บก่อนวันอบรม เพราะระดับ 4 เทียบได้เฉพาะกับค่าที่เก็บไว้ก่อน
เกณฑ์คัดผู้จัดอบรมด้านอื่นอยู่ที่เลือกผู้จัดอบรม AI ให้องค์กร
TRAINIAC วัดผลอย่างไร
- ก่อนอบรม ตกลงกับลูกค้าว่าจะวัดผลด้วยอะไร ตามขั้นตอนในการจัดอบรม AI ในองค์กร
- ท้ายคลาส ผู้เรียนตอบแบบประเมินหลังคลาสของ TRAINIAC เช่น 32 คำตอบที่ Siam Kubota Leasing (เม.ย. 2025) 31 คำตอบที่ทีมปฏิบัติการธนาคารไทยพาณิชย์ (พ.ค. 2025) 14 คำตอบที่หน่วย RTAF Intelligence ของกองทัพอากาศ (มิ.ย. 2025) และ 32 คำตอบที่ BTS (ส.ค. 2025)
- แบบประเมินของลูกค้า บางองค์กรวัดผลด้วยฝ่ายฝึกอบรมของตัวเอง เช่น Central Retail Academy ซึ่งอนุญาตให้เผยแพร่รายงาน
- เผยแพร่พร้อมผู้วัด ทุกคะแนนอยู่ในบันทึกงานอบรมที่มีวันที่ และกรณีศึกษาบอกทุกครั้งว่าใครเป็นผู้วัด
ดูรูปแบบโปรแกรมได้ที่การอบรม AI ในองค์กร
แหล่งอ้างอิง
- The Kirkpatrick Model Kirkpatrick Partners (คำนิยามสี่ระดับ ความมั่นใจและความตั้งใจในระดับ 2 และคำแนะนำให้เริ่มจากระดับ 4) ตรวจเมื่อ 10 พ.ย. 2026
- ประกาศคณะกรรมการส่งเสริมการพัฒนาฝีมือแรงงาน เรื่อง การให้ความเห็นชอบหลักสูตร รายละเอียดที่เกี่ยวข้อง และรายการค่าใช้จ่ายที่ใช้ในการฝึกยกระดับฝีมือแรงงานและการฝึกเปลี่ยนสาขาอาชีพ ลงวันที่ 24 มกราคม 2568 กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน
- AI at Work 2025: Momentum Builds, but Gaps Remain BCG, 26 มิ.ย. 2025
- บันทึกงานอบรมที่มีวันที่ TRAINIAC
- กรณีศึกษา 20 องค์กร TRAINIAC
- รายงาน Dashboard Summary ของ Central Retail Academy หัวข้อ Generative AI for Maximizing Productivity วันที่ 20 ต.ค. 2026 (Central Retail อนุญาตให้เผยแพร่)