บทความ · ทักษะใช้งานจริง

ใช้ AI ร่างหนังสือราชการตามระเบียบงานสารบรรณ: ชนิดหนังสือ template คำสั่ง และสิ่งที่ต้องตรวจก่อนลงนาม

Treepob Tiangtrong (Champ) · ผู้ก่อตั้งและซีอีโอ TRAINIAC · 8 พฤศจิกายน 2026

TL;DR AI ร่างหนังสือราชการได้ดีเมื่อคำสั่งบอกชนิดหนังสือ แบบ และข้อมูลให้ครบตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งแบ่งหนังสือเป็นหกชนิดและแบบที่ 1–11 แต่ AI ไม่รู้เลขที่หนังสือ ฐานะของผู้รับ และข้อเท็จจริงของเรื่อง เจ้าหน้าที่จึงต้องใส่และตรวจเอง บทความนี้มีตารางหนังสือหกชนิด ส่วนประกอบที่ AI มักพลาด template คำสั่งสำหรับหนังสือภายนอก บันทึกข้อความ และรายงานการประชุม ข้อมูลที่ห้ามใส่ในเครื่องมือภายนอก และสิ่งที่ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564 เปลี่ยน

AI ร่างหนังสือราชการได้ดีเมื่อคำสั่งบอกชนิดหนังสือ แบบ และข้อมูลที่ต้องใช้ให้ครบตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ระเบียบแบ่งหนังสือราชการเป็นหกชนิด มีแบบที่ 1 ถึง 11 กำหนดส่วนประกอบ และกำหนดคำขึ้นต้นกับคำลงท้ายตามฐานะของผู้รับ ตั้งแต่ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564 การติดต่อราชการต้องทำผ่านระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์เป็นหลัก ยกเว้นข้อมูลชั้นลับที่สุด Claude, Microsoft Copilot, ChatGPT และ Gemini ร่างเนื้อความได้เร็ว แต่ไม่รู้เลขที่หนังสือ ฐานะของผู้รับ และข้อเท็จจริงของเรื่อง เจ้าหน้าที่จึงต้องใส่ข้อมูลเหล่านี้เองและตรวจทุกส่วนก่อนเสนอลงนาม ข้อมูลข่าวสารลับทุกชั้นไม่เข้าเครื่องมือ AI ที่ประมวลผลนอกหน่วยงาน บทความนี้มีตารางหนังสือหกชนิด ส่วนประกอบที่ AI มักพลาด template คำสั่งสำหรับหนังสือภายนอก บันทึกข้อความ และรายงานการประชุม และสิ่งที่ต้องตรวจก่อนลงนาม

ข้อมูลระเบียบมาจากเอกสาร "ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม" ที่สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีจัดทำ และสาระสำคัญของฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564 ที่ สพร. เผยแพร่ ตรวจเมื่อ 8 พ.ย. 2026 ระเบียบใช้บังคับแก่ส่วนราชการ หน่วยงานอื่นที่ใช้แบบเดียวกันควรตรวจระเบียบภายในของตัวเองประกอบ

หนังสือราชการหกชนิด และ AI ช่วยได้แค่ไหน

ชนิดใช้เมื่อแบบAI ช่วยได้แค่ไหน
หนังสือภายนอกติดต่อราชการแบบเป็นพิธี ระหว่างส่วนราชการ หรือถึงหน่วยงานที่ไม่ใช่ส่วนราชการและบุคคลภายนอก ใช้กระดาษตราครุฑแบบที่ 1ร่างเนื้อความได้ดี เจ้าหน้าที่ใส่เลขที่หนังสือ คำขึ้นต้น และคำลงท้ายเอง
หนังสือภายในติดต่อภายในกระทรวง ทบวง กรม หรือจังหวัดเดียวกัน ใช้กระดาษบันทึกข้อความแบบที่ 2ร่างได้ดีที่สุด เพราะรูปแบบสั้นและเนื้อหามักมาจากเอกสารภายใน
หนังสือประทับตราใช้ตราประทับแทนการลงชื่อของหัวหน้าส่วนราชการระดับกรมขึ้นไป สำหรับเรื่องที่ไม่สำคัญ เช่น ขอรายละเอียดเพิ่มหรือส่งสำเนาเอกสารแบบที่ 3ร่างได้ แต่เรื่องควรสั้นและเป็นงานประจำ
หนังสือสั่งการคำสั่ง ระเบียบ และข้อบังคับแบบที่ 4–6ใช้ร่างโครงได้ แต่ถ้อยคำมีผลบังคับ ต้องให้ผู้รับผิดชอบด้านกฎหมายตรวจทุกข้อ
หนังสือประชาสัมพันธ์ประกาศ แถลงการณ์ และข่าวแบบที่ 7–9ร่างข่าวและประกาศทั่วไปได้ดี ตรวจตัวเลข วันที่ และชื่อเฉพาะทุกจุด
หนังสือที่เจ้าหน้าที่ทำขึ้นหรือรับไว้เป็นหลักฐานหนังสือรับรอง รายงานการประชุม บันทึก และหนังสืออื่นแบบที่ 10–11สรุปรายงานการประชุมจากบันทึกได้ดี แต่ต้องเทียบมติกับผู้จดเสมอ
ชนิดและแบบจากระเบียบงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม · การประเมินว่า AI ช่วยได้แค่ไหนเป็นแนวทางของ TRAINIAC

ส่วนประกอบที่ AI มักพลาด

หนังสือภายนอกตามแบบที่ 1 มีส่วนประกอบตามลำดับ คือ ชั้นความลับ (ถ้ามี) ชั้นความเร็ว (ถ้ามี) ที่ ส่วนราชการเจ้าของหนังสือพร้อมที่ตั้ง วัน เดือน ปี เรื่อง คำขึ้นต้น อ้างถึง (ถ้ามี) สิ่งที่ส่งมาด้วย (ถ้ามี) ข้อความ คำลงท้าย ลงชื่อ ตำแหน่ง ส่วนราชการเจ้าของเรื่อง โทร. และโทรสาร จุดที่ AI มักพลาดมีดังนี้

ส่วนกติกาตามระเบียบสิ่งที่ AI มักทำผิด
ที่ (เลขที่หนังสือ)ตามการกำหนดเลขที่หนังสือออกในภาคผนวก 1แต่งเลขที่หนังสือขึ้นเอง ให้เว้นว่างไว้เสมอ
เรื่องลงเรื่องย่อที่เป็นใจความสั้นที่สุด หนังสือที่ต่อเนื่องจากฉบับเดิมให้ลงเรื่องของฉบับเดิมตั้งเรื่องยาวเป็นประโยค หรือเปลี่ยนชื่อเรื่องของหนังสือที่ต่อเนื่อง
คำขึ้นต้นและคำลงท้ายใช้ตามฐานะของผู้รับตามภาคผนวก 2 เช่น ถึงนายกรัฐมนตรีหรือประธานรัฐสภาใช้ กราบเรียน และ ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่งใช้ เรียน กับทุกคน หรือเลือกคำลงท้ายไม่ตรงกับคำขึ้นต้น
อ้างถึงอ้างหนังสือที่เคยติดต่อกันมาก่อน โดยอ้างฉบับสุดท้ายเพียงฉบับเดียว ระบุส่วนราชการ เลขที่ และวันที่อ้างหลายฉบับ หรือแต่งเลขที่และวันที่ของหนังสือที่อ้าง
ข้อความเรียงเป็นส่วนเหตุ ส่วนความประสงค์ และส่วนสรุปความเขียนยาวแบบเรียงความ หรือขึ้นต้นด้วยความประสงค์โดยไม่บอกเหตุ
ชั้นความเร็วด่วนที่สุด ปฏิบัติทันที · ด่วนมาก ปฏิบัติโดยเร็ว · ด่วน ปฏิบัติเร็วกว่าปกติ พิมพ์ตัวสีแดงขนาดไม่เล็กกว่า 32 พอยท์ใส่ชั้นความเร็วเองทั้งที่ผู้สั่งไม่ได้กำหนด
จากเอกสารระเบียบงานสารบรรณของสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี (แบบที่ 1 และภาคผนวก 1–2) ตรวจ 8 พ.ย. 2026

ตัวอย่างในเอกสารของสำนักนายกรัฐมนตรีใช้คำขึ้นต้น เรียน กับหนังสือถึงปลัดกระทรวง และใช้ กราบเรียน กับกลุ่มผู้รับตามภาคผนวก 2 เช่น ประธานองคมนตรี นายกรัฐมนตรี ประธานรัฐสภา และประธานศาลฎีกา ก่อนเสนอลงนามให้เทียบตารางในภาคผนวก 2 ทุกครั้ง เพราะ AI จำตารางนี้ได้ไม่ครบ

template คำสั่งที่ใช้ได้ทันที

ใส่ข้อมูลในวงเล็บให้ครบก่อนส่งให้ AI ทุก template สั่งให้ AI เว้นเลขที่หนังสือไว้ และห้ามแต่งข้อเท็จจริงที่ไม่ได้ให้ไป

หนังสือภายนอก

ร่างหนังสือภายนอกตามแบบที่ 1 ของระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ
- ส่วนราชการเจ้าของหนังสือและที่ตั้ง: [ ]
- ผู้รับ (ตำแหน่ง หน่วยงาน): [ ]
- เรื่อง: ใช้ใจความสั้นที่สุด ไม่เกิน 1 บรรทัด
- อ้างถึง: [หนังสือฉบับสุดท้ายที่ติดต่อกัน ส่วนราชการ เลขที่ วันที่ หรือ "ไม่มี"]
- สิ่งที่ส่งมาด้วย: [ ]
- เหตุ: [ข้อเท็จจริงที่ทำให้ต้องมีหนังสือนี้]
- ความประสงค์: [สิ่งที่ขอให้ผู้รับทำ พร้อมกำหนดเวลาถ้ามี]
- ผู้ลงนามและตำแหน่ง: [ ]
- ส่วนราชการเจ้าของเรื่อง โทร. และอีเมล: [ ]
กติกา: เว้นช่อง "ที่" ไว้ ใช้คำขึ้นต้นและคำลงท้ายตามฐานะของผู้รับ เรียงข้อความเป็นส่วนเหตุ ส่วนความประสงค์ และส่วนสรุปความ ใช้ภาษาราชการที่สุภาพและกระชับ ห้ามเติมตัวเลข ชื่อ หรือวันที่ที่ไม่ได้ให้ไว้ ถ้าข้อมูลไม่พอให้ถามกลับก่อนร่าง

บันทึกข้อความ (หนังสือภายใน)

ร่างบันทึกข้อความตามแบบที่ 2
- ส่วนราชการ: [ ]  - เรื่อง: [ ]  - เรียน: [ตำแหน่งผู้รับ]
- ข้อเท็จจริง: [ ]
- ข้อพิจารณาหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง: [ ]
- ข้อเสนอ: [สิ่งที่ขอให้ผู้บังคับบัญชาพิจารณาหรือสั่งการ]
กติกา: เว้นเลขที่ไว้ เขียนสั้น แยกย่อหน้าตามหัวข้อด้านบน ห้ามเติมข้อเท็จจริงที่ไม่ได้ให้ไว้

รายงานการประชุม

จากบันทึกการประชุมที่แนบ ให้ร่างรายงานการประชุมตามแบบที่ 11
- ชื่อการประชุม ครั้งที่ วันที่ และสถานที่: [ ]
- ผู้มาประชุม ผู้ไม่มาประชุม และผู้เข้าร่วมประชุม: [ ]
กติกา: แยกระเบียบวาระ เขียนมติของแต่ละวาระตามที่บันทึกไว้ทุกคำ ถ้าบันทึกไม่ระบุมติให้เขียนว่า "รอยืนยันมติ" ห้ามสรุปมติเอง และทำรายการเรื่องที่ต้องดำเนินการพร้อมผู้รับผิดชอบไว้ท้ายรายงาน

ถ้าบันทึกการประชุมมาจากการอัดเสียง ดูเรื่องการขอความยินยอมที่อัดเสียงประชุมกับ PDPA และวิธีใช้ AI สรุปประชุมที่ใช้ AI ทำรายงานประชุม

ข้อมูลที่ห้ามใส่ในเครื่องมือ AI ภายนอก

  • ข้อมูลข่าวสารลับทุกชั้น ทั้งลับ ลับมาก และลับที่สุด ตามระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ พ.ศ. 2544 ระเบียบงานสารบรรณเองก็กำหนดว่า ถ้ากฎหมายหรือระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ให้ปฏิบัติตามนั้น รายละเอียดอยู่ที่อบรม AI ให้กองทัพและหน่วยงานความมั่นคง
  • ข้อมูลส่วนบุคคลที่ไม่จำเป็นต่อการร่าง เช่น เลขประจำตัวประชาชน ที่อยู่ และข้อมูลสุขภาพในหนังสือร้องเรียน ให้แทนด้วยข้อความสมมติก่อน แล้วค่อยเติมของจริงในระบบของหน่วยงาน ดูเช็กลิสต์ก่อนวางข้อมูลลงใน AI
  • เรื่องที่ยังไม่ได้รับอนุญาตให้เปิดเผย เช่น ร่างมติหรือร่างคำสั่งที่ยังไม่ลงนาม ให้ใช้เครื่องมือที่หน่วยงานอนุมัติ ซึ่งไม่นำข้อมูลไปฝึกโมเดล

ระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์กับ AI

ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564 เปลี่ยนวิธีทำงานสารบรรณในสามจุดที่เกี่ยวกับการใช้ AI

  • ข้อ 29 ให้ติดต่อราชการด้วยระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์เป็นหลัก ยกเว้นข้อมูลข่าวสารลับชั้นลับที่สุด หรือมีเหตุจำเป็นที่ทำทางอิเล็กทรอนิกส์ไม่ได้ ผู้ส่งต้องตรวจผลการส่ง และผู้รับต้องแจ้งตอบรับ
  • บันทึกที่จัดทำในระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ หรือในอีเมลที่มีการยืนยันตัวตน พิมพ์ชื่อผู้บันทึกแทนการลงลายมือชื่อได้ และไม่ต้องลงวันที่ถ้าระบบบันทึกไว้แล้ว
  • ภาคผนวก 7 ข้อ 3.8 ให้การดำเนินการรับหนังสือทางอีเมลตามภาคผนวกนั้น ใช้ระบบอัตโนมัติที่ให้ผลตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดได้ การนำ AI หรือ workflow อัตโนมัติมาช่วยงานรับหนังสือจึงต้องให้ผลตรงกับหลักเกณฑ์เดิมทุกขั้น

ร่างที่ได้จาก AI จึงควรนำเข้าระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ของหน่วยงานเพื่อเสนอตามสายงานปกติ ไม่ส่งตรงจากเครื่องมือ AI

สิ่งที่ต้องตรวจก่อนเสนอลงนาม

  1. ชนิดหนังสือและแบบตรงกับเรื่องและผู้รับ
  2. ช่อง "ที่" ยังว่างอยู่ และจะลงเลขตามทะเบียนหนังสือส่ง
  3. เรื่องสั้นที่สุด และใช้ชื่อเรื่องเดิมถ้าเป็นหนังสือต่อเนื่อง
  4. คำขึ้นต้น สรรพนาม และคำลงท้ายตรงกับฐานะผู้รับตามภาคผนวก 2
  5. อ้างถึงเพียงฉบับสุดท้าย และเลขที่กับวันที่ตรงกับหนังสือจริง
  6. ตัวเลข ชื่อ วันที่ และจำนวนเงินทุกจุดตรงกับเอกสารต้นทาง ไม่มีส่วนที่ AI เติมเอง
  7. ไม่มีข้อมูลลับ และข้อมูลส่วนบุคคลเท่าที่จำเป็น
  8. ชั้นความเร็วและชั้นความลับตรงกับที่ผู้สั่งการกำหนด

TRAINIAC สอนเรื่องนี้อย่างไร

การร่างหนังสือราชการเป็นหนึ่งในงานที่เราสอนให้หน่วยงานภาครัฐและหน่วยงานความมั่นคงใช้ AI โดยเริ่มจากการจำแนกข้อมูลก่อนเครื่องมือ หน่วยงานรัฐที่เราสอนแล้วมีทั้งการท่าเรือแห่งประเทศไทย (Gemini และพื้นฐาน AI Agent รุ่นที่ 2 เมื่อ 3 ก.พ. 2026) การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (Claude Cowork Advanced เมื่อ 3 พ.ย. 2026 คะแนนประเมิน 4.88 จาก 5) กองทัพเรือ และกองทัพอากาศ ดูวันที่ของทุกงานได้ที่บันทึกงานอบรม และขั้นตอนจัดจ้างฝั่งรัฐที่หน่วยงานรัฐจัดอบรม AI

แหล่งอ้างอิง

อ่านต่อ

ภาพรวมการใช้ AI ในหน่วยงานรัฐอยู่ที่ Generative AI ในหน่วยงานรัฐไทย และแนวทางความปลอดภัยของ สกมช. อยู่ที่แนวปฏิบัติ AI ของ สกมช. หรือดูหลักสูตรอบรม AI สำหรับองค์กรสำหรับวางแผนอบรมทั้งหน่วยงาน

คำถามที่พบบ่อย

ใช้ AI ร่างหนังสือราชการได้ไหม?
ได้กับเรื่องที่ไม่มีข้อมูลข่าวสารลับ โดยใช้เครื่องมือที่หน่วยงานอนุมัติ คำสั่งต้องบอกชนิดหนังสือ แบบ ผู้รับ เหตุ และความประสงค์ให้ครบ และให้ AI เว้นเลขที่หนังสือไว้ เจ้าหน้าที่ต้องตรวจคำขึ้นต้น คำลงท้าย ตัวเลข และวันที่ทุกจุดก่อนเสนอลงนาม ข้อมูลข่าวสารลับทุกชั้นไม่ควรเข้าเครื่องมือที่ประมวลผลนอกหน่วยงานที่มา: ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม · สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
หนังสือราชการมีกี่ชนิด?
ระเบียบงานสารบรรณแบ่งหนังสือราชการเป็นหกชนิด คือ หนังสือภายนอก หนังสือภายใน หนังสือประทับตรา หนังสือสั่งการ (คำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับ) หนังสือประชาสัมพันธ์ (ประกาศ แถลงการณ์ ข่าว) และหนังสือที่เจ้าหน้าที่ทำขึ้นหรือรับไว้เป็นหลักฐานในราชการ (หนังสือรับรอง รายงานการประชุม บันทึก และหนังสืออื่น) มีแบบที่ 1 ถึง 11ที่มา: ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม · สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
ข้อความในหนังสือราชการควรเรียงอย่างไร?
ตามแบบในเอกสารระเบียบงานสารบรรณ ข้อความเรียงเป็นสามส่วน คือ ส่วนเหตุ ส่วนความประสงค์ และส่วนสรุปความ ส่วนเรื่องให้ลงเรื่องย่อที่เป็นใจความสั้นที่สุด และถ้าเป็นหนังสือที่ต่อเนื่องจากฉบับเดิม โดยปกติให้ลงเรื่องของฉบับเดิม การอ้างถึงให้อ้างหนังสือฉบับสุดท้ายที่เคยติดต่อกันเพียงฉบับเดียวที่มา: ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม · สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
คำขึ้นต้นและคำลงท้ายหนังสือราชการเลือกอย่างไร?
ใช้ตามฐานะของผู้รับตามภาคผนวก 2 ของระเบียบงานสารบรรณ เช่น หนังสือถึงประธานองคมนตรี นายกรัฐมนตรี ประธานรัฐสภา หรือประธานศาลฎีกา ใช้คำขึ้นต้น กราบเรียน และคำลงท้าย ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง ตัวอย่างหนังสือถึงปลัดกระทรวงในเอกสารของสำนักนายกรัฐมนตรีใช้ เรียน AI มักใช้คำเดียวกับทุกผู้รับ จึงต้องเทียบตารางทุกครั้งที่มา: ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม · สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
ระเบียบงานสารบรรณฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564 เปลี่ยนอะไร?
ฉบับที่ 4 กำหนดให้ส่วนราชการติดต่อราชการด้วยระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์เป็นหลัก ยกเว้นข้อมูลข่าวสารลับชั้นลับที่สุด หรือมีเหตุจำเป็นที่ทำทางอิเล็กทรอนิกส์ไม่ได้ ผู้ส่งต้องตรวจผลการส่งและผู้รับต้องแจ้งตอบรับ บันทึกที่จัดทำในระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์พิมพ์ชื่อแทนการลงลายมือชื่อได้ และเพิ่มภาคผนวก 6 และ 7 ว่าด้วยการรับส่งผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์และอีเมลที่มา: สาระสำคัญระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2564 · สพร.
ใส่หนังสือที่มีชั้นความลับลงใน Claude, Copilot, ChatGPT หรือ Gemini ได้ไหม?
ไม่ควร ระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ พ.ศ. 2544 แบ่งข้อมูลลับเป็นลับที่สุด ลับมาก และลับ และระเบียบงานสารบรรณให้ปฏิบัติตามระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับเมื่อมีข้อกำหนดไว้ หลักที่ TRAINIAC สอนคือข้อมูลข่าวสารลับทุกชั้นไม่เข้าเครื่องมือ AI ที่ประมวลผลนอกหน่วยงาน ถ้าจำเป็นต้องใช้ ต้องเป็นระบบภายในที่ผ่านขั้นตอนตามระเบียบของหน่วยที่มา: ระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ พ.ศ. 2544 · กระทรวงการต่างประเทศที่มา: ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 และที่แก้ไขเพิ่มเติม · สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
หนังสือราชการภาครัฐใช้ AI ในงาน

บทความที่เกี่ยวข้อง

บทความทั้งหมดในหัวข้อ ทักษะใช้งานจริง →