ฝ่ายกฎหมายและทนายความในไทยใช้ AI ในงานได้ ศาลไม่ได้ห้าม แต่กำหนดให้เปิดเผยและตรวจสอบ คำแนะนำของประธานศาลฎีกาเกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในการปฏิบัติงานคดี พ.ศ. 2568 ให้ใช้ AI เป็นเครื่องมือสนับสนุน ห้ามนำข้อมูลส่วนบุคคลในคดีไปใช้กับ AI ให้ตรวจผลทุกครั้ง และระบุว่าผู้ใช้ข้อมูลจาก AI ในทางคดีพึงเปิดเผยการใช้ ส่วนข้อกำหนดของศาลแพ่งว่าด้วยการใช้ AI ในการจัดทำคำคู่ความ พ.ศ. 2568 (17 พ.ย. 2025) ให้ผู้ยื่นเปิดเผยส่วนที่ใช้ AI ช่วยร่างและรับรองความถูกต้อง ฝั่งทนายความ ข้อบังคับว่าด้วยมรรยาททนายความ ข้อ 11 ห้ามเปิดเผยความลับของลูกความ เว้นแต่ลูกความอนุญาตหรือโดยอำนาจศาล การป้อนข้อมูลลูกความลงเครื่องมือ AI จึงต้องเลือกเครื่องมือที่มีสัญญาคุ้มครองข้อมูล สภาทนายความตั้งคณะทำงานร่วมกับคณะนิติศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ และ ETDA เพื่อจัดทำแนวปฏิบัติการใช้ AI สำหรับทนายความ โดยตั้งเป้าเสร็จสิ้นปี 2025 แต่ ณ 25 ต.ค. 2026 ยังไม่พบฉบับที่เผยแพร่ เรื่องคุณภาพ model card ของโมเดลกฎหมายไทยแบบเปิดรายงานว่าตอบอ้างมาตราจากความจำได้คะแนน 0.07 แต่ได้ 0.99 เมื่อให้ตัวบทที่ถูกต้อง หลักใช้งานจึงชัด คือให้ AI ทำงานกับตัวบทจริงที่เราให้ ไม่ใช่ถามจากความจำ บทความนี้มีตารางกติกาของศาลและวิชาชีพ งานกฎหมายที่ AI ช่วยได้ และเช็กลิสต์ก่อนยื่นเอกสารที่ใช้ AI ช่วยร่าง
ข้อมูลตรวจจากวารสารดุลพาหของศาลยุติธรรม ข้อบังคับสภาทนายความ model card บน Hugging Face และเอกสารศาลต่างประเทศ เมื่อ 25 ต.ค. 2026 บทความนี้ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย
กติกาที่ใช้อยู่
| แหล่ง | ใช้กับใคร | สาระสำคัญ |
|---|---|---|
| คำแนะนำของประธานศาลฎีกาเกี่ยวกับการใช้ AI ในการปฏิบัติงานคดี พ.ศ. 2568 | ผู้พิพากษาและผู้เกี่ยวข้องกับงานคดี | ไม่เปิดเผยความลับทางราชการ ไม่นำข้อมูลส่วนบุคคลในคดีไปใช้กับ AI ผู้พิพากษาใช้ดุลพินิจอย่างอิสระ AI ช่วยงานธุรการและวิชาการได้ ตรวจผลทุกครั้ง และผู้ใช้ข้อมูลจาก AI ในทางคดีพึงเปิดเผยการใช้ |
| ข้อกำหนดของศาลแพ่งว่าด้วยการใช้ AI ในการจัดทำคำคู่ความหรือเอกสารอื่นเพื่อยื่นต่อศาล พ.ศ. 2568 | ผู้ยื่นเอกสารต่อศาลแพ่ง | ไม่ห้ามใช้ AI แต่ให้เปิดเผยส่วนที่ AI ช่วยร่าง ผู้ยื่นรับรองความถูกต้องของข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย และรับผิดชอบตามกฎหมาย |
| ข้อบังคับสภาทนายความว่าด้วยมรรยาททนายความ พ.ศ. 2529 ข้อ 11 | ทนายความ | เปิดเผยความลับของลูกความที่ได้รู้ในหน้าที่ถือเป็นการผิดมรรยาท เว้นแต่ลูกความอนุญาตหรือโดยอำนาจศาล |
| ข้อบังคับเดียวกัน ข้อ 7 | ทนายความ | ห้ามใช้ข้อความหรือเอกสารเท็จ หรือทำให้ศาลหลง ซึ่งเกี่ยวโดยตรงกับคำพิพากษาอ้างอิงที่ AI แต่งขึ้น |
| แนวปฏิบัติการใช้ AI สำหรับทนายความและที่ปรึกษากฎหมาย | ทนายความ | สภาทนายความ คณะนิติศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ และ ETDA ตั้งคณะทำงาน ตั้งเป้าเสร็จสิ้นปี 2025 · ยังไม่พบฉบับที่เผยแพร่ ณ 25 ต.ค. 2026 |
ข้อกำหนดของศาลแพ่งในตารางสรุปจากบทความของผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลแพ่งที่ตีพิมพ์ในวารสารดุลพาห ซึ่งอ้างข้อกำหนดลงวันที่ 17 พ.ย. 2568 ควรอ่านตัวข้อกำหนดฉบับเต็มบนเว็บไซต์ศาลแพ่งก่อนยื่นเอกสารจริง
บทเรียนจากศาลต่างประเทศ
- สหรัฐอเมริกา: ในคดี Mata v. Avianca ศาลแขวงนิวยอร์กใต้สั่งปรับทนายความและสำนักงาน 5,000 ดอลลาร์เมื่อ 22 มิ.ย. 2023 เพราะยื่นคำพิพากษาอ้างอิงปลอมที่ ChatGPT สร้าง ศาลระบุว่าการใช้ AI ที่เชื่อถือได้ไม่ผิดในตัวเอง แต่ทนายความมีหน้าที่ตรวจความถูกต้องของเอกสารที่ยื่น
- สิงคโปร์: Registrar's Circular No. 1 of 2024 มีผล 1 ต.ค. 2024 ให้ผู้ใช้ศาลรับผิดชอบเนื้อหาในเอกสารทั้งหมดเอง และตรวจว่าคดีและกฎหมายที่อ้างมีอยู่จริง
งานกฎหมายที่ AI ช่วยได้
| กลุ่มงาน | ตัวอย่าง | เงื่อนไข |
|---|---|---|
| ทำได้กับข้อมูลที่เปิดเผยแล้ว | สรุปกฎหมายหรือประกาศฉบับใหม่ เทียบร่างกฎหมายกับฉบับเดิม ร่างบันทึกอธิบายกฎหมายให้ฝ่ายธุรกิจ | แนบตัวบทจริงให้ AI อ่าน และตรวจทุกมาตราที่อ้าง |
| ทำได้เมื่อใช้เครื่องมือแบบองค์กร | ทบทวนสัญญากับ playbook ของบริษัท สรุปเอกสารคดี จัดทำตารางเปรียบเทียบข้อสัญญา | มีสัญญาห้ามนำข้อมูลไปฝึกโมเดล และลูกความหรือบริษัทยินยอมตามกรณี |
| ทำได้แต่ต้องเปิดเผยและรับรอง | ร่างคำคู่ความหรือเอกสารยื่นศาล | ทำตามข้อกำหนดของศาลแพ่ง ตรวจข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายทุกข้อ |
| ไม่ควรใช้ | ให้ AI สรุปคำพิพากษาอ้างอิงจากความจำโดยไม่มีต้นฉบับ ป้อนข้อมูลลูกความลงเครื่องมือแบบใช้ฟรี ให้ AI ตัดสินว่าควรฟ้องหรือไม่ | ดุลพินิจทางกฎหมายเป็นของนักกฎหมาย |
ทำไมต้องให้ตัวบทจริง model card ของ OpenThai 2.0 Legal รายงานคะแนนการอ้างมาตราบนชุดทดสอบ NitiBench ว่าเมื่อตอบจากความจำได้ 0.07 แต่เมื่อให้ตัวบทที่ถูกต้องได้ 0.99 และระบุว่าผลลัพธ์เป็นเครื่องช่วยตัดสินใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย หลักนี้ใช้กับ Claude, Copilot, ChatGPT และ Gemini เช่นกัน วิธีให้ AI ตอบจากเอกสารขององค์กรดูที่AI ตอบคำถามจากข้อมูลองค์กร และโมเดลภาษาไทยดูที่LLM ภาษาไทยในองค์กร
เช็กลิสต์ก่อนยื่นเอกสารที่ใช้ AI ช่วยร่าง
- ระบุส่วนที่ AI ช่วยร่างตามที่ศาลกำหนด
- เปิดคำพิพากษาและมาตราที่อ้างจากแหล่งทางการทุกฉบับ ไม่เชื่อรายการอ้างอิงที่ AI ให้มา
- ตรวจข้อเท็จจริงในเอกสารกับพยานหลักฐานในสำนวน
- ตรวจว่าไม่มีข้อมูลส่วนบุคคลหรือความลับของลูกความถูกป้อนลงเครื่องมือที่ไม่ได้รับอนุญาต
- ให้ทนายความผู้รับผิดชอบลงนามรับรองหลังตรวจครบ
เรื่องลิขสิทธิ์ของงานที่ AI สร้างดูที่ลิขสิทธิ์งานที่สร้างด้วย AI และหน้าที่ตาม PDPA ดูที่PDPA กับการใช้ AI
แหล่งอ้างอิง
- การปรับตัวของทนายความไทยในยุคปัญญาประดิษฐ์: บทวิเคราะห์จากคำแนะนำของประธานศาลฎีกา และ คำคู่ความในยุคปัญญาประดิษฐ์ ตามข้อกำหนดศาลแพ่ง พ.ศ. 2568 วารสารดุลพาห ศาลยุติธรรม
- ข้อบังคับสภาทนายความ ว่าด้วยมรรยาททนายความ พ.ศ. 2529 สภาทนายความ
- วงการแพทย์-กฎหมาย-ศาล ตื่นวางกรอบใช้ AI อย่างรับผิดชอบ ฐานเศรษฐกิจ (16 ต.ค. 2568)
- OpenThai 2.0 Legal model card Hugging Face และ NitiBench arXiv
- Mata v. Avianca, Opinion and Order on Sanctions S.D.N.Y. (22 มิ.ย. 2023)
- Registrar's Circular No. 1 of 2024 Supreme Court of Singapore
อ่านต่อ
ถ้าจะวางกติกาการใช้ AI ทั้งฝ่ายกฎหมายหรือสำนักงาน ดูนโยบาย AI สำหรับองค์กรไทย หรือดูรายละเอียดการอบรม AI ในองค์กร