บทความ · กลยุทธ์ AI ในองค์กร

AI สำหรับผู้ตรวจสอบภายในและผู้สอบบัญชี: มาตรฐาน IIA, ISA 230 และจรรยาบรรณ IESBA กำหนดอะไร พร้อมแม่แบบบันทึกในกระดาษทำการ

Treepob Tiangtrong (Champ) · ผู้ก่อตั้งและซีอีโอ TRAINIAC · 24 ตุลาคม 2026

TL;DR ผู้ตรวจสอบภายในและผู้สอบบัญชีใช้ AI ได้ มาตรฐานไม่ได้ห้าม แต่กำหนดสามเรื่อง คือรักษาความลับของข้อมูล บันทึกกระดาษทำการให้ทำซ้ำได้ และไม่โอนดุลยพินิจให้เครื่อง GIAS ข้อ 10.3 ให้หัวหน้าหน่วยงานจัดหาเทคโนโลยีและอบรมผู้ตรวจสอบ ISA 230 ใช้กับงานที่ทำด้วยเครื่องมืออัตโนมัติ และ IESBA ระบุว่าความรับผิดชอบโอนให้เครื่องไม่ได้ สภาวิชาชีพบัญชีมีนโยบายผลักดันการใช้ AI แต่ยังไม่มีแนวปฏิบัติเฉพาะ บทความนี้มีตารางมาตรฐาน งานที่ AI ช่วยได้ และแม่แบบบันทึกการใช้ AI

ผู้ตรวจสอบภายในและผู้สอบบัญชีใช้ AI ในงานตรวจสอบได้ มาตรฐานวิชาชีพไม่ได้ห้าม แต่กำหนดสามเรื่องที่ต้องทำ คือ รักษาความลับของข้อมูลลูกค้าหรือขององค์กร บันทึกกระดาษทำการให้ผู้อื่นทำซ้ำได้ และไม่โอนการใช้ดุลยพินิจให้เครื่อง ฝั่งผู้ตรวจสอบภายใน Global Internal Audit Standards ของ IIA ที่มีผลตั้งแต่ 9 ม.ค. 2025 ไม่ได้ใช้คำว่า AI เลย แต่ข้อ 10.3 กำหนดให้หัวหน้าหน่วยงานตรวจสอบภายในจัดหาเทคโนโลยีและอบรมผู้ตรวจสอบเมื่อนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ และข้อ 5.2 ให้ป้องกันการเปิดเผยข้อมูลโดยไม่ตั้งใจ ฝั่งผู้สอบบัญชี IAASB ระบุว่า ISA 230 ใช้กับงานที่ทำด้วยเครื่องมืออัตโนมัติเช่นเดียวกับงานที่ทำด้วยมือ และ IESBA ระบุว่าความรับผิดชอบทางวิชาชีพโอนให้เครื่องไม่ได้ ส่วนสภาวิชาชีพบัญชีประกาศนโยบายผลักดันให้ผู้สอบบัญชีใช้ AI เมื่อ ต.ค. 2026 แต่ยังไม่มีแนวปฏิบัติเฉพาะเรื่อง AI บทความนี้มีตารางว่ามาตรฐานแต่ละฉบับกำหนดอะไร งานตรวจสอบที่ AI ช่วยได้และไม่ควรใช้ และแม่แบบบันทึกการใช้ AI ในกระดาษทำการ

ข้อมูลตรวจจากเอกสารทางการของ IIA, IAASB, IESBA และสภาวิชาชีพบัญชีเมื่อ 24 ต.ค. 2026 บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางวิชาชีพสำหรับงานใดงานหนึ่ง

มาตรฐานแต่ละฉบับกำหนดอะไร

มาตรฐานหรือแหล่งใช้กับใครสิ่งที่กำหนดเกี่ยวกับเทคโนโลยีและ AI
Global Internal Audit Standards ข้อ 10.3ผู้ตรวจสอบภายในหัวหน้าหน่วยงานต้องจัดหาเทคโนโลยี ประเมินเป็นระยะ อบรมผู้ตรวจสอบเมื่อนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ ทำงานร่วมกับฝ่าย IT และความปลอดภัยสารสนเทศ และรายงานข้อจำกัดต่อคณะกรรมการ
GIAS ข้อ 4.2 และ 5.2ผู้ตรวจสอบภายในใช้เทคนิค เครื่องมือ และเทคโนโลยีที่เหมาะสม และป้องกันการเปิดเผยข้อมูลโดยไม่ตั้งใจ รวมถึงผู้ที่ช่วยงานตรวจสอบ
GIAS ข้อ 14.6ผู้ตรวจสอบภายในบันทึกงานให้ผู้ตรวจสอบที่มีความรู้ทำซ้ำแล้วได้ผลเดียวกัน
IIA AI Auditing Framework (ปรับปรุง 2024)ผู้ตรวจสอบภายในที่ตรวจระบบ AIกรอบตรวจสามโดเมน ได้แก่ Governance, Management และ Internal Audit พร้อมเช็กลิสต์ เปิดอ่านฟรี
ISA 230 และเอกสารสนับสนุนของ IAASBผู้สอบบัญชีบันทึกเครื่องมือ ข้อมูลต้นทาง การตรวจความถูกต้องของข้อมูล และเหตุผลที่เห็นว่าเครื่องมือเหมาะสม
ร่าง ISA 500 (ED ส.ค. 2026)ผู้สอบบัญชียังเป็นร่าง รับความเห็นถึง 15 ธ.ค. 2026 เตือนเรื่อง automation bias หรือการเชื่อผลจากเครื่องมือมากเกินไป
ประมวลจรรยาบรรณ IESBA และฉบับไทย 2568ผู้ประกอบวิชาชีพบัญชีทุกคนหน้าที่รักษาความลับครอบคลุมทั้งวงจรชีวิตข้อมูล การนำข้อมูลลูกค้าไปฝึก AI ต้องได้รับอนุญาตอย่างเหมาะสม
จาก GIAS ฉบับ 9 ม.ค. 2024, หน้า AI Auditing Framework ของ IIA, เอกสาร IAASB และ IESBA และคู่มือประมวลจรรยาบรรณของสภาวิชาชีพบัญชี ตรวจ 24 ต.ค. 2026

ประมวลจรรยาบรรณฉบับไทยปี 2568 อิงประมวลของ IESBA ฉบับ 2024 และส่วนที่ปรับเรื่องเทคโนโลยีใช้กับงานสอบบัญชีและสอบทานสำหรับงวดที่เริ่มตั้งแต่ 15 ธ.ค. 2568 (คู่มือประมวลจรรยาบรรณ)

สภาวิชาชีพบัญชีพูดอะไรเรื่อง AI

  • 5 ต.ค. 2026 คณะกรรมการวิชาชีพบัญชีด้านสอบบัญชีชุดใหม่เห็นชอบให้ผลักดันให้ผู้สอบบัญชีใช้ AI ในการทำงาน
  • 22 ต.ค. 2026 นายกสภาวิชาชีพบัญชีกล่าวในงานครบรอบ 22 ปีว่าต้องใช้ AI อย่างปลอดภัย เพราะความลับทางธุรกิจและจรรยาบรรณยังเป็นหัวใจของวิชาชีพ และวันเดียวกันมีการอบรมหลักสูตร Future Accountant: เปิดโลก AI สำหรับนักบัญชียุคดิจิทัล
  • ยังไม่มีแนวปฏิบัติหรือมาตรฐานเฉพาะเรื่อง AI จากสภาวิชาชีพบัญชี ณ 24 ต.ค. 2026

งานตรวจสอบที่ AI ช่วยได้

กลุ่มงานตัวอย่างเงื่อนไข
ใช้ได้ทันทีกับข้อมูลที่ไม่ลับสรุปมาตรฐานหรือกฎหมายฉบับใหม่ ร่างแผนการตรวจจากความเสี่ยงที่ทีมระบุ ร่างคำถามสัมภาษณ์ ปรับภาษารายงานผู้ตรวจสอบตรวจเนื้อหากับต้นฉบับทุกครั้ง
ใช้ได้เมื่อใช้เครื่องมือแบบองค์กรอ่านสัญญาและนโยบายเทียบกับเช็กลิสต์ สรุปบันทึกการประชุม จัดกลุ่มข้อสังเกตจากงานตรวจหลายงานมีสัญญาห้ามนำข้อมูลไปฝึกโมเดล และได้รับอนุญาตตามนโยบายของสำนักงานหรือองค์กร
ใช้ได้เมื่อมีการทดสอบเครื่องมือวิเคราะห์รายการทั้งประชากรเพื่อหารายการผิดปกติ เขียนสคริปต์ดึงและกระทบข้อมูลตรวจความครบถ้วนของข้อมูลต้นทาง ทดสอบกับตัวอย่างที่รู้คำตอบ และบันทึกตามแม่แบบด้านล่าง
ไม่ควรใช้ให้ AI สรุปว่าการควบคุมมีประสิทธิผลหรือไม่ ให้ AI เป็นแหล่งของตัวเลขในกระดาษทำการ ป้อนข้อมูลลูกค้าลงเครื่องมือแบบใช้ฟรีดุลยพินิจและข้อสรุปเป็นของผู้ตรวจสอบ
แม่แบบการแบ่งงานของ TRAINIAC อิงหลักใน GIAS, ISA 230 และประมวลจรรยาบรรณ IESBA

ความต่างเรื่องข้อมูลระหว่างเครื่องมือแบบองค์กรกับแบบใช้ฟรีดูที่AI แบบ enterprise กับแบบใช้ฟรี ส่วนการใช้ AI ในงานบัญชีและการเงินประจำวันดูที่AI สำหรับทีมการเงินและบัญชี

แม่แบบบันทึกการใช้ AI ในกระดาษทำการ

IAASB ระบุในเอกสารสนับสนุนเรื่องการบันทึกงานที่ใช้เครื่องมืออัตโนมัติว่าควรบันทึกเครื่องมือ ข้อมูลต้นทาง การตรวจความถูกต้องของข้อมูล และวิธีที่พิจารณาว่า AI เหมาะสม แม่แบบนี้แปลงหลักนั้นเป็นช่องที่กรอกได้

ช่องสิ่งที่บันทึก
เครื่องมือชื่อ รุ่น และประเภทสัญญา เช่น Claude Enterprise หรือ Microsoft 365 Copilot ที่สำนักงานอนุมัติ
วัตถุประสงค์ใช้ AI ทำขั้นตอนไหนของงาน และขั้นตอนไหนผู้ตรวจสอบทำเอง
ข้อมูลที่ป้อนแหล่งข้อมูล ระดับชั้นความลับ และการปกปิดข้อมูลส่วนบุคคลก่อนป้อน
การตรวจความถูกต้องตรวจความครบถ้วนของข้อมูลต้นทาง เทียบผลกับตัวอย่างที่รู้คำตอบ และรายการที่ตรวจซ้ำด้วยมือ
ผลลัพธ์ที่ใช้ส่วนไหนของผลจาก AI ถูกนำไปใช้ และส่วนไหนถูกตัดทิ้งเพราะอะไร
ผู้ทบทวนชื่อผู้ทบทวน วันที่ และข้อสรุปของผู้ตรวจสอบเอง
แม่แบบของ TRAINIAC อิงเอกสารสนับสนุนของ IAASB เรื่องการบันทึกงานเมื่อใช้เครื่องมืออัตโนมัติ · ปรับให้เข้ากับคู่มือของสำนักงาน

เครื่องมือที่สำนักงานอนุมัติแล้วบันทึกการประเมินไว้ระดับสำนักงานได้ ไม่ต้องบันทึกซ้ำทุกงาน

หลักสูตรที่เราสอนจริง

เราสอนหลักสูตร AI for Auditor ให้ EY Thailand เมื่อ 9 มิ.ย. 2026 หลักสูตรนี้ออกแบบเฉพาะสำหรับผู้ตรวจสอบบัญชี และเน้นการใช้ AI กับข้อมูลอ่อนไหวตั้งแต่ต้น (บันทึกงานอบรมที่ระบุวันที่)

แหล่งอ้างอิง

อ่านต่อ

ถ้าจะวางกติกาการใช้ AI ทั้งสำนักงาน ดูนโยบาย AI สำหรับองค์กรไทย หรือดูรายละเอียดการอบรม AI ในองค์กร

คำถามที่พบบ่อย

ผู้ตรวจสอบภายในใช้ AI ได้ไหมตามมาตรฐาน IIA?
ได้ Global Internal Audit Standards ที่มีผลตั้งแต่ 9 ม.ค. 2025 ไม่ได้ใช้คำว่า AI แต่ข้อ 10.3 กำหนดให้หัวหน้าหน่วยงานตรวจสอบภายในจัดหาเทคโนโลยี ประเมินเป็นระยะ อบรมผู้ตรวจสอบเมื่อนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ และทำงานร่วมกับฝ่าย IT และความปลอดภัยสารสนเทศ ข้อ 5.2 ให้ป้องกันการเปิดเผยข้อมูลโดยไม่ตั้งใจที่มา: Global Internal Audit Standards · IIA
IIA AI Auditing Framework คืออะไร?
เป็นกรอบการตรวจสอบระบบ AI ของ IIA ฉบับปรับปรุงปี 2024 เปิดอ่านฟรี แบ่งเป็นสามโดเมน ได้แก่ Governance, Management และ Internal Audit เชื่อมกับ Three Lines Model และมีเช็กลิสต์สำหรับใช้งานที่มา: The IIA's Artificial Intelligence Auditing Framework · IIA
ผู้สอบบัญชีที่ใช้ AI ต้องบันทึกกระดาษทำการอย่างไร?
IAASB ระบุว่า ISA 230 ใช้กับงานที่ทำด้วยเครื่องมืออัตโนมัติเช่นเดียวกับงานที่ทำด้วยมือ เอกสารสนับสนุนของ IAASB แนะนำให้บันทึกเครื่องมือ ข้อมูลต้นทาง การตรวจความถูกต้องของข้อมูล และวิธีที่พิจารณาว่าเครื่องมือเหมาะสม เครื่องมือที่สำนักงานอนุมัติแล้วบันทึกไว้ระดับสำนักงานได้ที่มา: Audit documentation when using automated tools and techniques · IAASB
นำข้อมูลลูกค้าใส่ AI ผิดจรรยาบรรณไหม?
ขึ้นกับเครื่องมือและการอนุญาต IESBA ระบุว่าหน้าที่รักษาความลับครอบคลุมทั้งวงจรชีวิตข้อมูล การนำข้อมูลลูกค้าไปฝึก AI ต้องได้รับอนุญาตอย่างเหมาะสม และความรับผิดชอบทางวิชาชีพโอนให้เครื่องไม่ได้ ประมวลจรรยาบรรณฉบับไทยปี 2568 อิงประมวลของ IESBA ฉบับ 2024ที่มา: IESBA snapshot: use of technology · IESBAที่มา: คู่มือประมวลจรรยาบรรณ · สภาวิชาชีพบัญชี
สภาวิชาชีพบัญชีมีแนวปฏิบัติเรื่อง AI ไหม?
ยังไม่มีแนวปฏิบัติเฉพาะเรื่อง AI ณ 24 ต.ค. 2026 แต่คณะกรรมการวิชาชีพบัญชีด้านสอบบัญชีชุดใหม่เห็นชอบให้ผลักดันให้ผู้สอบบัญชีใช้ AI ในการทำงาน และนายกสภาวิชาชีพบัญชีระบุเมื่อ 22 ต.ค. 2026 ว่าต้องใช้อย่างปลอดภัยเพราะความลับทางธุรกิจและจรรยาบรรณยังเป็นหัวใจของวิชาชีพที่มา: คณะกรรมการวิชาชีพบัญชีด้านสอบบัญชีเปิดวาระใหม่ · สภาวิชาชีพบัญชีที่มา: 22 ปี สภาวิชาชีพบัญชี · สภาวิชาชีพบัญชี
ISA 500 ฉบับใหม่พูดถึง AI อย่างไร?
ยังเป็นร่าง IAASB เผยแพร่ ED-500 เมื่อ ส.ค. 2026 รับความเห็นถึง 15 ธ.ค. 2026 และยังไม่มีวันมีผลบังคับ ร่างนี้ไม่เพิ่มข้อกำหนดเฉพาะเทคโนโลยีเพราะเห็นว่ายังเร็วเกินไป แต่เตือนเรื่อง automation bias หรือการเชื่อผลจากระบบอัตโนมัติโดยไม่ทำวิธีการตรวจสอบที่เหมาะสมที่มา: Exposure Draft ISA 500 (Revised) · IAASB
ตรวจสอบภายในสอบบัญชีมาตรฐานวิชาชีพ

บทความที่เกี่ยวข้อง

บทความทั้งหมดในหัวข้อ กลยุทธ์ AI ในองค์กร →